Afleveringen

  • Luisteraars! Een nieuw jaar, een nieuwe podcast. Dit keer hebben we het over een simpele vraag: hoe functioneert onze democratie? En dan niet zoals ze je bij maatschappijleer vertellen, maar hoe werkt het écht?

    Kiezen wij de politici die passen bij onze opvattingen, of werkt het heel anders? Hebben de meeste mensen überhaupt wel opvattingen over de meeste politieke kwesties? En als 'het volk' veel minder invloed heeft dan we denken, wat zijn dan de implicaties voor mensen die de wereld willen veranderen?

    Jesse bespreekt het fascinerende boek Democracy for Realists, waarin twee politicologen een nogal ontnuchterende theorie uit de doeken doen over hoe ons democratische bestel daadwerkelijk functioneert. Rutger borduurt voort op dit verhaal door te vertellen over wat hij in de afgelopen maanden heeft gelezen over de afschaffing van de slavernij. De geschiedenis van het abolitionisme blijkt namelijk ook een heel merkwaardige geschiedenis, waarin de juiste dingen voortdurend gebeuren om de verkeerde redenen.

    Leesvoer bij deze aflevering
    • Jesse heeft zich tijdens de feestdagen verdiept in het boek Democracy for Realists: Why Elections Do Not Produce Responsive Government van Larry Bartels en Christopher Achen (https://corr.es/txe8ivkz)
    • We hadden het ook over een onderzoek van het Sentience Institute waaruit naar voren kwam dat ongeveer de helft van de Amerikanen vindt dat slachthuizen afgeschaft moeten worden, maar er wel veel minder vegetariërs zijn dan je op basis van dit gegeven zou denken: Survey of US Attitudes Towards Animal Farming and Animal-Free Food (https://corr.es/z87vehev)
    • Verder noemden we de economische analyse van de verkiezingsprogramma’s van het CPB: Keuzes in kaart 2022-2025 (PDF) (https://corr.es/x6yxhwv4)
    • Rutger had het ook nog even over de boekentip die hij eind vorig jaar deelde: Bury the Chains: The British Struggle to Abolish Slavery van Adam Hochschild en het boek Moral Capital van Christopher Leslie Brown (https://corr.es/f4rzbedx en https://corr.es/wmoayx4h)

  • Luisteraars! De laatste aflevering van het jaar alweer. Jullie hadden nog van ons tegoed: een analyse van het coalitieakkoord. We lazen ’t van a tot z en hebben er wat gedachten over.

    Een podcast, in een notendop, over gratis kinderopvang, de terugkeer van de studiebeurs, de onzalige bedrijfsopvolgingsregeling, de Wet excessief lenen bij eigen vennootschap (klinkt saai, is extreem belangrijk), over het smijten met miljarden, over de plannen om klimaatverandering aan te pakken, en over de olifant in de kamer: wie gaat al dat werk eigenlijk doen? Staan we aan de vooravond van een nieuwe toestroom arbeidsmigranten?

    Tussendoor hebben we nog wat reflecties over hoe radicaal het politieke tij keerde in de afgelopen tien jaar, en hoe belangrijk wetgeving überhaupt is.

    Leesvoer bij deze aflevering:

    • Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst. Coalitieakkoord 2021 – 2025. (https://corr.es/pdgd4nuq)
    • Jesse noemde ook Effect Wet studievoorschot op toegankelijkheid en leengedrag van het Centraal Planbureau. (PDF) (https://corr.es/mc7ab84i)
    • Het artikel The Economics of Control: Principles of Welfare Economics van Abba P. Lerner. (https://corr.es/gtvg6pra)
    • Ook genoemd is de Erf- en schenkbelasting en de bedrijfsopvolgingsregeling van de Belastingdienst. (PDF) (https://corr.es/fd6zkous)
    • Een artikel van Jesse dat in 2019 bij De Correspondent verscheen: Hoe een goedbedoelde belastingregel voor de bakker op de hoek een goudmijn voor de allerrijksten werd. (https://corr.es/8umunqtu)

    - En mocht je nog op zoek zijn naar een cadeautje voor de feestdagen, bestel dan hier de luxe-editie van De meeste mensen deugen van Rutger! (https://corr.es/89v8d6pc)

  • Zijn er afleveringen die ontbreken?

    Klik hier om de feed te vernieuwen.

  • Luisteraars! Vol verwachting klopte ons hart voor het nieuwe regeerakkoord, maar die kwam te laat voor deze podcast. Dus de powerduiding is voor de volgende keer. Dit keer: een schraappodcast over van alles en nog wat.

    Zoals: winst bij de Raad voor de Journalistiek voor Jesse. Ik was door de eigenaar van gastouderbureau Dadim gedaagd vanwege mijn boek Zo hadden we het niet bedoeld. Mij werd verweten journalistiek onzorgvuldig, tendentieus en feitelijke onjuist te berichten over zijn gastouderbureau. De Raad oordeelde van niet. Het is aanleiding voor een korte rant van mij over wat zich voor en na de publicatie van mijn boek allemaal heeft voltrokken, want dat was toch wel hoogst merkwaardig.

    Voor de rest: Rutger was op tournee in de Verenigde Staten en heeft daar enkele loeiend rechtse boekjes gelezen.

    Het eerste boek is Nassim Nicholas Talebs Skin in the Game. Taleb brengt een lofzang aan mensen die de de consequenties dragen van hun acties. Best een interessante bril om de wereld door te bekijken: hoe serieus moet je iemand nemen als die niks heeft te verliezen als die het mis heeft? Denk bijvoorbeeld aan van die podcasts met overmoedige jongemannen die over van alles en nog wat een mening hebben, maar verder toch geen wezenlijke verantwoordelijkheid voor wat dan ook dragen. Geweldig boek, aldus Rutger.

    En dan: Peter Thiels boek From Zero to One. Een boek over hoe je een start-up groot maakt. Peter Thiel is een enge kapitalist die op Trump stemt, dus het is een beetje a-typische lectuur, maar Rutger adviseert: lees nou gewoon eens zo'n boek. Het zijn praktische wijsheden die niet alleen leerzaam zijn voor ondernemers, maar ook voor wereldverbeteraars.

    Tot slot: nog wat smakelijke parlementaire anekdotiek uit het boek Macht der Gewoonte van Carla Hoetink. Wist u bijvoorbeeld dat je in de jaren vijftig en zestig geen Kamervragen mocht stellen op grond van slechts berichten uit de krant? Nou, bij deze!

    Leesvoer bij deze aflevering:
    · Jesse Frederik, 'Hoe de compensatieregeling van de toeslagenaffaire gierend uit de hand loopt' (https://corr.es/dzikq4ta)
    · Rutgers vijf sterren gingen uiteindelijk naar het boek Skin in the Game van Nassim Nicholas Taleb (https://corr.es/ebxuuep3)
    · Derek Thompson, Hit Makers: How to Succeed in an Age of Distraction (https://corr.es/cwppd8gy)
    · Duncan J. Watts, Everything is Obvious: How Common Sense Fails Us (https://corr.es/z6ssdtcf)
    · David Graeber en David Wengrow, The Dawn of Everything: A New History of Humanity (https://corr.es/abok9zt2)
    · Julia Galef, The Scout Mindset: See Things Clearly and Make Smarter Decisions (https://corr.es/7enmcjhz)
    · Adam Hochschild, Bury the Chains: The British Struggle to Abolish Slavery (https://corr.es/tx3rz4jn)
    · Saul Alinsky, Rules for Radicals: A Pragmatic Primer for Realistic Radicals (https://corr.es/hgme3y6z)
    · Peter Thiel, Zero To One: Notes on Startups, or How To Build the Future (https://corr.es/orkd9ihh)
    · Carla Hoetink, Macht der gewoonte: Regels en rituelen in de Tweede Kamer na 1945 (https://corr.es/j4imsegc)
    · En Jesses reconstructie van de toeslagenaffaire, Zo hadden we het niet bedoeld (https://corr.es/nietbedoeld)

    Voor vragen en tips kun je zoals altijd mailen naar rudienfreddieshow@decorrespondent.nl

  • In augustus van dit jaar oordeelde de kortgedingrechter van de rechtbank in Amsterdam dat de antizuivelcampagne van de stichting Dier&Recht onmiddellijk moest stoppen. Het was een uitzonderlijke uitspraak. In Nederland komt het niet vaak voor dat de rechter een grondrecht als de vrijheid van meningsuiting tussen haakjes zet, en activisten dwingt om een campagne te staken.

    Wat had Dier&Recht gedaan om zo'n drastische maatregel te rechtvaardigen? Op de posters van de stichting stond een pak melk met een waarschuwingstekst zoals je die ook op sigarettenpakjes vindt. ‘Zuivel veroorzaakt ernstig dierenleed’, stond erop.

    De boerenactiegroep Agractie was woest. Melkveehouders zouden ten onrechte worden weggezet als dierenbeulen. Oftewel: hier was sprake van smaad en laster.

    De redenering van Dier&Recht was ondertussen simpel. Om melk te geven moeten koeien ieder jaar een kalf krijgen, en daarom worden ze steeds weer zwanger gemaakt. De helft van de geboren kalfjes zijn echter stiertjes, en daar kan een melkveehouder niets mee. Ook lang niet alle vaarsjes zijn nodig om later als melkkoe te houden.
    En dus blijven er een heleboel kalfjes over, als 'restproduct' van de zuivelindustrie.

    Maar wat oordeelde de rechter in augustus? Ja, er was sprake van leed. En ja, dat leed is verbonden met de zuivelindustrie, oftewel: met dat pak melk in de supermarkt. Toch zou de kwalificatie ‘ernstig dierenleed’ te ver gaan. En dus werd de poster van Dier&Recht verboden.

    Op 8 december dient het hoger beroep. Alle reden, vonden wij, om met Frederieke Schouten van Dier&Recht te spreken over deze zaak, over haar loopbaan als activist, haar achtergrond als veearts, en nog veel meer.

    Leesvoer bij deze aflevering:
    · Meer informatie over de rechtszaak naar aanleiding van de postercampagne van Dier&Recht: 'Dier&Recht verliest kort geding maar zuivelcampagne gaat door'. (https://corr.es/fj29rrcq)
    · Een onderzoek van Kieskompas in opdracht van Proveg: 'Wat vindt Nederland van de Eiwittransitie? De rol van de overheid' (pdf). (https://corr.es/wnep3nkh)
    · Wakker Dier: 'Vleesconsumptie fors gedaald in coronajaar 2020'. (https://corr.es/nzdy8qnq)
    · Dit onderzoek van Wageningen Economic Research over de Nederlandse vleesconsumptie: 'Vleesconsumptie per hoofd van de bevolking in Nederland, 2005-2020' (pdf). (https://corr.es/kphh7nlo)
    · Een onderzoek van de Raad voor Dierenaangelegenheden: 'De Staat van het Dier'. Beschouwingen en opinies over de verschuivende relatie tussen mens en dier in Nederland' (pdf). (https://corr.es/it6iyguu)
    · Rutger noemde ook de klassieker van Peter Singer: Animal Liberation. The Definitive Classic of the Animal Movement. (https://corr.es/7o7ngrdl)
    · Melanie Joy schreef een boek over hoe we omgaan met dieren: Why We Love Dogs, Eat Pigs, and Wear Cows. (https://corr.es/nvp7rhbp)

    Als altijd zijn wij voor vragen en/of tips te bereiken op rudienfreddieshow@decorrespondent.nl

  • Luisteraars! Na de toeslagenaffaire spraken politici veel vrome woorden. Zij namen zich plechtig voor om voortaan aandacht te schenken aan de uitvoerbaarheid van beleid, aan de kwaliteit van wetgeving. Om bij het maken van wetten voortaan de dilemma's waar mensen in de praktijk mee te maken mee te wegen. Het is dan ook best bijzonder om te zien dat bij het ontwerpen van de compensatieregeling voor gedupeerden van de toeslagenaffaire daar he-le-maal niks van terecht is gekomen.

    Onder hoge politieke druk dijt de compensatieregeling steeds verder uit. Er zijn toezeggingen gedaan, regelingen gelanceerd, moties ingediend, amendementen aangenomen – waardoor de herstelregeling vastloopt in onuitvoerbare ambitie.

    De pendule is bovendien zo hard de andere kant uitgeslagen, dat er inmiddels in veel gevallen sprake is van grove overcompensatie. Toen ik mijn boek over de toeslagenaffaire in februari 2020 af had was er zo'n 500 miljoen euro uitgetrokken voor compensatie. Inmiddels is dat bedrag opgelopen tot 5,2 miljard euro.

    Om maar snel geld uit te keren is het begrip 'gedupeerde' zo ver opgerekt, dat je er inmiddels ernstige bedenkingen bij kunt hebben. Zelfs mensen die even daarvoor door een rechtbank op de vingers zijn getikt omdat ze valse bankafschriften opmaakten om kinderopvangtoeslag te claimen, worden inmiddels aangemerkt als 'gedupeerden'. En krijgen dus 30.000 euro compensatie, plus een bedrag tussen de 2.000 en 10.000 euro per kind (afhankelijk van de leeftijd van het kind), plus alle overheidsschulden worden weggestreept (waaronder: studiefinanciering, belastingschulden, zorgverzekeringschulden, zakelijke schulden van het eigen bedrijf tot een bedrag van twee ton, niet meer, want anders wordt het illegale staatssteun volgens Europese regelgeving), plus het overnemen van private schulden, plus 10.000 euro compensatie voor de (ex)-partner, plus compensatie van de ‘werkelijke schade’ (nader te bepalen), plus hulp bij het emotioneel herstel.

    Tijdens de uren durende Kamerdebatten blijft deze kant van het verhaal echter vrijwel onbesproken. Noem het de politiek van de spreeuw: de hardnekkige neiging om allemaal dezelfde kant uit te vliegen. Vlogen politici een paar jaar geleden nog allemaal de kant op van zero-tolerance fraudebestrijding (met de toeslagenaffaire tot gevolg), nu vliegt men allemaal de andere kant uit: iedereen is slachtoffer van het ergste soort (met overcompensatie tot gevolg).

    Leesvoer bij deze aflevering:
    · Jesse Frederik, Zo hadden we het niet bedoeld (https://corr.es/nietbedoeld)
    · Adviescommissie Uitvoering Toeslagen, 'Omzien in verwondering 2: Eindadvies Adviescommissie Uitvoering Toeslagen' (https://corr.es/c8hajtdt)
    · Jesse putte voor deze aflevering ook uit 'Eindrapportage Raadspersonen Belastingdienst' (https://corr.es/adxmon3t)

    Zoals altijd zijn wij te bereiken via rudienfreddieshow@decorrespondent.nl

  • Het is 2021 en nog altijd verdienen Nederlandse vrouwen structureel minder dan mannen. Vrouwen zijn inmiddels hoger opgeleid, maar dat vertaalt zich niet in een hoger salaris, laat staan in een grotere kans op een leidinggevende functie. Nederland heeft nog immer geen vrouwelijke premier gehad, en sterker nog, er zijn in Nederland meer directeuren met de naam ‘Peter’ dan directeuren met twee X-chromosomen.

    Het goede nieuws: econoom Sophie van Gool heeft een kraakhelder boek geschreven over waarom we in een impasse zijn beland, en hoe we eruit kunnen komen. In deze podcast bespreken we de vele studies die aan de basis liggen van Sophies onderzoek. Hoe groot is de loonkloof? Hoe kunnen we die verklaren? Welke rol speelt de Nederlandse deeltijdcultuur? Waarom wordt onbetaald werk structureel ondergewaardeerd? En hoe zit het met de zogenoemde ‘Wet van Sullerot’, die stelt dat hoe meer vrouwen er werken binnen een bepaalde beroepsgroep, hoe lager de lonen?

    Leesvoer bij deze aflevering:

    · Sophie van Gool, Waarom vrouwen minder verdienen: En wat we eraan kunnen doen. (https://corr.es/4c7qwoee)
    · Een artikel uit 2016 dat verscheen in The New York Times: 'As Women Take Over a Male-Dominated Field, the Pay Drops’. (https://corr.es/fq97avxz)
    · Claudia Goldin, Career and Family: Women’s Century-Long Journey toward Equity. (https://corr.es/n6vl3fxb)
    · Een artikel van Rosanne Hertzberger dat eerder verscheen in NRC: ‘Gelukkig kind is niet gratis’. (https://corr.es/addpn7tc)
    · Een column van een van onze voormalig developers, Daan Aerts, waarin hij vol goede moed het ouderschap instapt met de intentie de lasten gelijk te verdelen met zijn vriendin. Dit bleek toch wat lastiger dan verwacht: ‘Mijn vaderschap stuit op weerstand uit onverwachte hoek: het moederinstinct’. (https://corr.es/thwlf6gk)
    · Sheryl Sandberg, Lean in: Women, Work, and the Will to Lead. (https://corr.es/lg2aesgk)

    Als altijd zijn wij benieuwd naar jullie bevindingen. Wij zijn bereikbaar op rudienfreddieshow@decorrespondent.nl.

  • Luisteraars! Daar zijn wij weer. Niet langer de ontoegankelijke enkelvoud van Jesse, niet weer zo'n podcast over de waardeketens in de wereldwijde verfproductie. Nee, dit keer weer een fijne Rudi & Freddie Show tezamen, een toegankelijke lifestylepodcast over vaderschap.

    Rutger kreeg drie maanden geleden een kind, dus bij hem giert het onderwerp uit alle poriën. Wat viel hem op na drie maanden vaderschap? Dat Nederland een zalig land is! Allerlei mensen die opeens op je stoep staan om te helpen bij de kindzorg – het is ge-wel-dig.

    Maar wat ook opvalt is het ietwat dwingende regime van 'natuurlijk' ouderschap dat wordt opgelegd. Goedbedoelde adviezen die dikwijls matig zijn gegrond in wetenschappelijke kennis. Rutger vertelt over het boek Cribsheet van Emily Oster, dat in het huishouden-Bregman inmiddels beter bekendstaat als de 'De Bijbel'. In dit boek worden veel geboden en verboden rond het ouderschap op zijn minst genuanceerd.

    Misschien het meest in het oog springende voorbeeld: de kwestie borstvoeding versus kunstvoeding. Een onderwerp waarover zeer sterke meningen heersen, maar waar de wetenschap op zijn minst onduidelijk over is.

    Tot slot vertelt Jesse over de ongelijke verdeling van de lasten van het ouderschap. Economen hebben de afgelopen jaren veel werk verzet om te laten zien dat de komst van een kind vaak een forse inkomensterugval betekent voor de moeder, maar niet voor de vader. Zo neemt het inkomen in Nederland bij moeders relatief tot vaders met zo'n 46 procent af.

    Leesvoer bij deze aflevering:

    · Emily Oster, Cribsheet. A Data-Driven Guide to Better, More Relaxed Parenting, From Birth to Preschool (https://corr.es/mxqh2qkq). Haar eerdere boek Expecting Better (https://corr.es/8qbxoyax over de periode van de zwangerschap) is ook een dikke aanrader. Daarin lees je bijvoorbeeld dat je als vrouw best zo nu en dan een wijntje mag drinken en dat een koffietje ook prima is.
    · Het oorspronkelijke artikel van Oster over borstvoeding (in haar boek heeft ze een nog langere analyse): 'Everybody Calm Down About Breastfeeding' (https://corr.es/qcwkym4l).
    · De studie uit 2018 in Social Science & Medicine: 'The best of intentions: Prenatal breastfeeding intentions and infant health' (https://corr.es/rrxhta6n).
    · Tamar Stelling schreef over de kindboete: 'Dit is waarom steeds minder vrouwen kinderen willen (en geef ze eens ongelijk)' (https://corr.es/uexl7zzf).

    Zoals altijd zijn wij weer te bereiken op rudienfreddieshow@decorrespondent.nl!

  • Luisteraars! Sla de dekentjes maar in, leg de tomaten in de vriezer, zet de kunstmest in de koeling, want het gaat helemaal cray cray op de gasmarkten. Aardgas is superduur, de hele zomer zaten we op 15 euro per megawattuur, vorige week tikten we ineens 150 euro aan, nu zijn we weer een gedaald naar 88 euro.

    Aardgas, moeten we daar niet van af? Treden we geen duurzame toekomst tegemoet, waarin die hele gaswinning verleden tijd is? We mogen het hopen! Maar feit is, dat Nederland nog voor dik veertig procent afhankelijk is van aardgas voor zijn energiebehoefte. En hoewel we zelf steeds minder aardgas produceren, verbruiken we nog precies even veel aardgas. En dat zal de komende decennia nog wel zo zijn.

    Dat heeft helaas de nodige nadelen. We zijn in toenemende mate overgeleverd aan de grillen van Russisch en Amerikaans gas, dat vaak veel klimaatonvriendelijker is.

    Daarom spreek ik in deze podcast met Jilles van den Beukel, energieanalist bij The Hague Centre for Strategic Studies. Van den Beukel is een zachtaardige man, die hard naar gas heeft geboord. Van den Beukel heeft in een ver en duister verleden namelijk gewerkt als geofysicus voor Royal Dutch Shell. Dat maakt hem natuurlijk bij voorbaat verdacht, maar tevens een enorme kenner van olie- en gasmarkten.

  • #133 Luisteraars! Enkele maanden geleden zat ik in mineur. Drie miljoen mensen keken naar een veertien uur durend marathondebat over vier woorden op een A4'tje. Mij bekroop indertijd het gevoel dat we naar een politieke soap keken, waarin af en toe iemand een duur woord als ‘dualisme’ gebruikte om het nog enig cachet te geven. Dat deze politiek met een enorm kleine p zo belangrijk werd gemaakt, terwijl veel wezenlijkere onderwerpen volstrekt onder de radar vliegen, gaf aanleiding voor enige deemoed.

    Mijn gemoed knapte weer op toen ik de eerste persconferentie van de toen nieuwe informateur – en mijn gast van deze week – Herman Tjeenk Willink zag. We stegen meteen op uit de Haagse heisa van poppetjes en partijen.

    ‘Hoe vaak worden in parlementaire enquêtes incidenten niet gezien als iets waar iemand schuld aan heeft?' zei Tjeenk Willink tijdens die persconferentie. 'En dat ook naar schuldigen wordt gezocht. Daar gaat de suggestie van uit dat als man of vrouw er niet was geweest, het incident niet zou hebben plaatsgevonden.’

    Hij noemde dat ‘een vrij optimistisch en naïef beeld’. Vaak liggen problemen besloten in ‘de dynamiek van het stelsel zelf’, oordeelde hij. ‘Waarvan u overigens ook deel uitmaakt’, hield hij de journalisten voor.

    Toen ben ik opgestaan om het Wilhelmus te zingen.

    Afijn, ik ben dus een fan! Inmiddels is Tjeenk Willink informateur-af en heeft hij een nieuw boek geschreven getiteld Kan de overheid crises aan? In de podcast hebben we het daarover. En over al die abstracte begrippen die nu de ronde doen in het publieke debat: die nieuwe bestuurscultuur, wat is dat? Dualisme, wat betekent dat? Meer aandacht voor uitvoering, hoe moet dat?

  • #132 Luisteraars! De volgende aflevering in de serie ontoegankelijke gesprekken zonder Rutger. Dit keer een gesprek met Rick van der Ploeg. Je kent hem misschien nog als staatssecretaris van Cultuur en Media in het kabinet Kok-II, maar hij is eigenlijk vooral econoom. En in het bijzonder: milieu-econoom.

    Dat treft, want we spraken elkaar in de week dat het IPCC haar laatste klimaatrapport publiceerde. Dus: was daar nog wat nieuws aan? En hoe moet je eigenlijk nadenken over de economische kosten van klimaatverandering? Wat is de invloed van kantelpunten? Wat is de invloed van de kleine kans op klimaatcatastrofe?

    Moeten we vrezen dat landen als Saudi-Arabie in anticipatie van klimaatbeleid snel al hun olie oppompen? En als we werkelijk zo moeten vrezen voor de economische schade van klimaatverandering, zouden we dan ook niet meer geld moeten investeren in het verkennen van drastische opties als geo-engineering?

    Vlak voor de podcast wist ik nog een oud boekje van Van Der Ploeg op kop te tikken: ‘Is de econoom de vijand van het volk?’ uit 1992. Een retorische vraag die in het boekje ontkennend werd beantwoord. Nee, vooral de politicus moest het in het boekje ontgelden. Die wenste gevestigde deelbelangen te beschermen tegen de tucht van de markt.

    Nu had ik kwade tongen horen beweren dat het boekje een neoliberaal schotschrift was. Dat de PvdA ontspoort was dankzij figuren zoals Rick van der Ploeg, die er een economistisch wereldbeeld op nahielden. Dus: wat dacht hij daar zelf nu van? Hoe keek hij terug op zijn visie van toen?

    En hoe heeft hij het politieke bedrijf ervaren? Als econoom schreef hij veel cynische stukjes over politici, is hij daar anders naar gaan kijken toen hij zelf politicus werd?

  • #131 Luisteraars! Rutger is er niet, maar ik ga vrolijk voort. Dit keer praat ik met Edwin Buitelaar, programmaleider ruimtelijke ontwikkeling bij het Planbureau voor de Leefomgeving.

    De vakantieperiode drukt je met de neus op de ruimtelijke feiten. Je vliegtuig daalt richting luchthaven, en dan verschijnt daar opeens dat Nederlandse landschap, als een doos kleurpotloden van geordende glorie. Verdomd, hier is over nagedacht!

    Het tegengestelde gevoel bekruipt je als je door Vlaanderen rijdt: linten aan ruim opgezette woningen, elk huis een eigen eilandje van unieke lelijkheid. Ruimtelijke ordenaars schetsen vaak het schrikbeeld van 'Vlaamse toestanden': uitgespreide wildgroei van dunne bebouwing.

    Maar waarom is dat precies zo'n probleem? Waarom zijn de verschillen überhaupt zo groot en welke regels hebben er nu precies voor gezorgd dat Nederland zo anders oogt dan Vlaanderen? En wat is eigenlijk beter?

    Verder: bijna alle politieke partijen willen een miljoen woningen bouwen. Samen met Edwin bespreek ik of de plannen daarvoor voldoende zijn. We hebben het over grond, en waarom het toch zo'n bijzonder economisch goedje is. En we buigen ons over de vraag: van wie is de stad?

  • #130. Eind vorige maand kondigde de stichting Urgenda aan dat de milieuorganisatie via de rechter een dwangsom wil opleggen aan de Nederlandse staat. Feit is dat Nederland nog steeds te weinig doet om gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan. Op de dag dat directeur Marjan Minnesma hoog overleg voerde met haar advocaten vond ze ook tijd om aan te schuiven in onze podcast.

    We hebben het niet over haar jeugd, over haar drijfveren, over haar voorliefde voor klassieke muziek of over haar werkdagen van twintig uur. We hebben het over haar plannen. Denk aan de toekomst van de grootste uitstoter van broeikasgassen in Nederland, Tata Steel. Of de hoeveelheid stroom die we met windmolens op zee kunnen opwekken. Of de toekomst van de landbouw in Nederland, de rol van 'houtige biomassa' in de energiemix, of de wijze waarop we miljoenen woningen van het aardgas kunnen afkrijgen.

    Gesprekken over de aanpak van klimaatverandering willen nog weleens verzanden in abstractie ('het is allemaal de schuld van de bezittende klasse met haar diluviale, koloniale, kapitalistische, neoliberale kapitaalaccumulatie!'). Minnesma is graag wat concreter. Bij Urgenda begon ze meer dan tien jaar geleden al met grootschalige inkoopacties van zonnepanelen en elektrische auto's. Toen zij en haar collega's de zaak tegen de Nederlandse staat tot bij de hoogste rechter – de Hoge Raad – wonnen, boden ze de overheid meteen een 54-puntenplan aan om te voldoen aan het vonnis.

    En toch is er nog te lang getreuzeld. Nederland staat nu voor de immense opgave om in 2030 – over slechts negen jaar – de uitstoot van broeikasgassen al met ongeveer de helft te hebben teruggebracht. Als geen ander beseft Marjan Minnesma hoe kolossaal deze opgave is, en hoe groot de implicaties voor ons allemaal. We hebben het over haar routekaart: kunnen we echt zoveel windmolens kwijt op zee? Moeten we onze huizen verwarmen met warmtenetten of warmtepompen? En hoe behouden we het draagvlak voor de transitie?

    Dit is voor nu de laatste aflevering van De Rudi & Freddie Show. In november zijn we weer terug met zijn tweeën, in de tussentijd zal Jesse nog een paar lekker ontoegankelijke podcasts opnemen met experts die hem fascineren – mocht je gastsuggesties hebben, laat het vooral weten! Wij zijn als altijd te bereiken op rudienfreddieshow@decorrespondent.nl.

  • #129. Er was een tijd, niet eens zo heel lang geleden, dat de meeste mensen min of meer gevangenen waren. Rond het jaar 1800 was naar schatting driekwart van de wereldbevolking tot slaaf gemaakt of horige. Miljoenen Afrikanen werden in slavenschepen naar kolonies ontvoerd, slavernij bestond ook in Afrika zelf, onder de Arabieren in het Ottomaanse Rijk, in India en onder de oorspronkelijke bewoners van Amerika, die krijgsgevangenen regelmatig verkochten als slaven.

    Eeuwenlang moesten miljoenen en miljoenen mensen werken, 12 tot 14 uur per dag, terwijl ze niet werden betaald voor hun arbeid. Velen werden mishandeld en stierven jong. Al die mensen werkten in een economie die grotendeels draaide op gedwongen arbeid; als je naar een winkel ging was het moeilijk om een product te vinden dat er niet op de een of andere manier mee te maken had. Niet slavernij, maar vrijheid was de uitzondering.
    Had je indertijd betoogd dat slavernij een grote morele schandvlek was, en dat het zo snel mogelijk moest worden afgeschaft, dan was je door de meeste mensen weggehoond. Een enkeling was het misschien met je eens geweest, maar had waarschijnlijk gezegd dat het praktisch onmogelijk zou zijn om ermee te stoppen.

    Inmiddels kijken we met afschuw terug op die tijd. We kunnen het ons moeilijk voorstellen dat het ooit volkomen normaal en legaal was om andere mensen te verhandelen en te dwingen om voor jou te werken. Het is verleidelijk om te denken dat mensen toen fundamenteel anders waren dan wij nu, maar dat is niet zo. De menselijke natuur is in de afgelopen twee eeuwen hetzelfde gebleven.

    Het is óók verleidelijk om te denken dat we nu geen grote misdaden meer begaan en dat we aan de top van de morele ladder zijn aangekomen. Dat we totaal anders zijn dan de Azteken met hun mensenoffers, de Romeinen met hun gladiatorengevechten en de Middeleeuwers met hun heksenverbrandingen. Maar hoe waarschijnlijk is dat? Is de kans niet groter dat er op dit moment nog dingen normaal en legaal zijn die we straks als grote misdaden zullen zien?

    Dat is het vertrekpunt van deze podcast. Als altijd zijn we benieuwd naar jullie op- en aanmerkingen! Wij zijn te bereiken op rudienfreddieshow@decorrespondent.nl.

  • #128. Luisteraars, ik ben alleen. Rutger is vertrokken naar exotische oorden (Callantsoog of zoiets). In de vorige podcast kondigde ik daarom al aan dat ik deze week een volstrekt ontoegankelijke podcast ging opnemen. Een gesprek dat ik wil voeren, niet waar jullie naar willen luisteren. Ik kan nu zeggen: dat is gelukt.

    Mijn gast is Coen Teulings, voormalig directeur van het Centraal Planbureau, thans hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Teulings heeft een breed oeuvre in de economie: pensioenen, macro-economie, stedelijke economie.

    Hij lijkt zich nu iets meer richting wereldgeschiedenis te bewegen, dus dat zal wel zo'n boek worden met één woord in de titel. Je kent het genre: Kapitaal, Groei, Geld, Mand.

    Dus, waar gaat de podcast over? Over waarom jagers-verzamelaars niet in steden woonden, waarom Babyloniërs wel in steden gingen wonen, waarom wij in steden wonen, zelfs al kost het een godsvermogen om in zo'n pot met pieren te wonen.

    Waarom bestaat Almere? Moet er een hogesnelheidslijn komen tussen Amsterdam en Groningen? Onderwijs, overgewaardeerd of ondergewaardeerd? Eigendomsrechten, meer of liever iets minder? En nog veel meer.

    Mocht je je nog iets afvragen: Coen Teulings praat hieronder mee.

    Andere opmerkingen, suggesties en doodsbedreigingen mogen naar rudienfreddieshow@decorrespondent.nl.

  • #127. Zestienhonderd kilowattuur aan stroom. Dat is wat één Bitcoin-transactie gemiddeld kost. Om je een idee te geven, met 1600 kilowattuur kun je bijna tienduizend kilometer rijden met een elektrische auto. Of één appartement een jaar lang van stroom voorzien. Of tweehonderd LED-lampen een heel jaar laten branden.

    Koop je zo min mogelijk spullen? Heb je een warmtepomp, compenseer je al je vliegvakanties en heb je zonnepanelen op je dak waar je ieder jaar zo'n drie, vier of misschien zelfs vijfduizend kilowattuur aan stroom mee opwekt? Heel mooi allemaal, maar als je tegelijkertijd ook in Bitcoin zit dan heb je al je goede daden weer teniet gedaan.

    Hoe is het mogelijk dat heel wat mensen zich druk maken over klimaatverandering, terwijl ze ook in Bitcoin investeren? En waarom is een munt die zoveel klimaatschade aanricht nog niet verboden? We hebben het in deze podcast over de argumenten van de voorstanders, en we zullen er geen doekjes om winden: die vinden we niet erg sterk.

    Als altijd zijn we benieuwd naar jullie reacties en ideeën. Wij zijn te bereiken op rudienfreddieshow@decorrespondent.nl.

  • #126. Luisteraars! In de nasleep van de toeslagenaffaire hoor je het steeds vaker: er moet meer aandacht komen voor de uitvoerbaarheid van beleid. Politici kunnen wel leuke plannen bedenken, maar ze zouden zich vaker moeten afvragen of die plannen wel uitvoerbaar zijn door ambtenaren bij bijvoorbeeld het UWV, de Belastingdienst of de Sociale Verzekeringsbank.

    Op zich is dit geen nieuwe analyse. Sterker nog, al decennia nemen politici zich voor om meer aandacht te geven aan de uitvoering. En toch wil het nog wel eens gebeuren dat er wetten worden gemaakt die helemaal niet kunnen. Dan verschijnt er plotseling een maatregel in het regeerakkoord: 'wij willen loondispensatie' (wat dat ook moge wezen). En dan komt men er na maanden achter: de ambtenaar kan dit niet uitvoeren, de burger kan dit niet begrijpen. Maar ja, het staat wel in het regeerakkoord. Door de beperkte aandacht voor de uitvoerbaarheid van politieke plannen ('Fraude moet keihard worden aangepakt!) kunnen grote ongelukken ontstaan, zoals de toeslagenaffaire.

    Als een analyse al dertig jaar klinkt maar niet tot een andere werkwijze leidt, wat is er dan aan de hand? Welke krachten werken meer aandacht voor de uitvoerbaarheid tegen? Daarover hebben we het in deze podcast met (demissionair) minister Wouter Koolmees en zijn hoogste topambtenaar bij Sociale Zaken Loes Mulder.

    En natuurlijk, we hebben het ook over die andere modewoorden van de afgelopen tijd: de nieuwe bestuurscultuur, de afrekencultuur, de menselijke maat. Plus de grote vraag die een ex-topambtenaar van Sociale Zaken (Bernard ter Haar) onlangs opwierp in een openhartige blogpost: heeft de Nederlandse overheid in de afgelopen dertig jaar eigenlijk nog iets substantieels tot stand gebracht?

  • #125. Vier jaar geleden besloot correspondent Thalia Verkade zich vast te bijten in de toekomst van ons verkeer. Ze raakte al snel gefascineerd door de nieuwste ontwikkelingen, van elektrische auto's tot speed pedelecs, van deelfietsen tot slimme verkeerslichten. En dan had je ook nog de belofte van zelfrijdende auto's, drones die pakketjes afleveren en raketten naar Mars. De toekomst leek glanzend, hypermodern en ronduit opwindend.

    Maar toen sprak Thalia met Marco de fietsprofessor.

    Marco te Brömmelstroet is hoogleraar Toekomsten van Stedelijke Mobiliteit. Toen Thalia hem enthousiast vertelde dat ze aan het uitzoeken was wat er nodig is om Nederland klaar te maken voor een heel netwerk aan fietssnelwegen, keek hij haar zwijgend aan. Waarom zou je dat willen, vroeg hij. Waarom zouden fietsers zo snel mogelijk op hun werk moeten komen? Gaat het in het verkeer echt alleen over de vraag hoe je zo snel mogelijk van A naar B komt? Of zijn er ook nog andere dingen belangrijk?

    Het ongemakkelijke gesprek dat volgde werd de basis van een boek dat Thalia en Marco samen zouden schrijven. Een boek dat je leert om helemaal anders naar het verkeer te kijken. Van het zogenoemde 'fileprobleem' tot de honderden verkeersslachtoffers die ieder jaar weer vallen. Thalia en Marco vertellen over de impact die het boek heeft gehad in het veld van verkeerskundigen, Jesse heeft een paar kritische kanttekeningen, en Rutger vraagt zich af of hij – als inwoner van een voorstad met een auto voor de deur – ook een onderdeel is van het probleem.

    Wij zijn erg benieuwd wat jullie van de podcast vinden. Wij zijn als altijd te bereiken op rudienfreddieshow@decorrespondent.nl

  • #124. In 2011 publiceerde de Nederlandse advocaat Roger Cox zijn boek Revolutie met recht. Cox was tot de conclusie gekomen dat overheden en bedrijven bij lange na niet genoeg doen om de opwarming van de aarde tegen te gaan. En dus dacht hij dat er een nieuwe weg bewandeld moest worden. De weg van het recht. Cox beargumenteerde dat rechters weleens een cruciale rol zouden kunnen gaan spelen in de energietransitie, als burgers de grootste vervuilers voor het gerecht zouden slepen.

    De meeste mensen schrijven een boek en hopen dan dat iemand anders er iets mee doet. Zo niet Roger Cox. Deze advocaat spande in 2013 samen met stichting Urgenda een zaak aan tegen de Nederlandse staat. En jawel, hij won. In 2018 dagvaardde hij samen met Milieudefensie het olie- en gasbedrijf Shell.

    Deze week volgde de uitspraak van de rechter: Cox en Milieudefensie werden in het gelijk gesteld. Oftewel: Shell moet de uitstoot van broeikasgassen veel sneller terugbrengen, met 45 procent in 2030 om precies te zijn.

    In deze podcast hebben we het over de betekenis van de uitspraak, die door veel juristen als historisch wordt beschouwd. Correspondent Jelmer Mommers volgt al sinds 2013 de rechtszaken die Cox & co. voeren voor het klimaat, en legt uit hoe het zover is gekomen. Jesse heeft ondertussen een aantal kritische kanttekeningen. Als Shell minder olie en gas produceert, springen andere bedrijven dan niet in dat gat? En is het wel logisch om één bedrijf een verplichting op te leggen die eigenlijk voor de hele wereld zou moeten gelden? Jelmer legt uit waarom hij tóch denkt dat deze uitspraak goed is, en de transitie naar een duurzame wereld zal versnellen.

    Wij zijn erg benieuwd wat jullie vinden, en welke vragen jullie nog hebben. Laat het weten hier op De Correspondent of stuur ons een e-mail op rudienfreddieshow@decorrespondent.nl. De vragen die jullie insturen zal Jelmer volgende week proberen te beantwoorden in zijn analyse van het vonnis.

  • #123. Ik keek vorige week een verkiezingsfilmpje van Jesse Klaver, die mij de woningmarktproblematiek uitlegde. Zo'n beetje elke klassevijand kreeg een veeg uit de pan: buitenlandse beleggers, huisjesmelkers, Stef Blok. De problemen op de woningmarkt bleken – niet geheel onverwacht – te wijten aan een overschot aan marktwerking en neoliberalisme.

    In deze podcast waag ik (die andere Jesse) dat clichématige linkse verhaal enigszins te nuanceren. In grote delen van Nederland is een vierkante meter veel meer waard dan het kost om erop te bouwen. Als het puur aan de markt lag, dan zou er nu dus een gierende bouwwoede heersen. Maar waarom krijgen we dan geen woningen?

    Het is de paarse krokodil op de Nederlandse woningmarkt: er is geen vierkante meter in Nederland waar geen gedetailleerde plannen voor bestaan. Wat is landbouwgrond en wat is bouwgrond? Waar mag je bouwen? Hoeveel mag je daar bouwen? Mag je daar alleen werken of ook wonen? Hoe hoog moeten de plafonds zijn? Hoe steil de trappen? Hoeveel parkeerplekken moet je daar aanleggen?

    Dit zijn allemaal zaken die de overheid regelt in dikke bestemmingsplannen, vergunningsprocedures en bouwbesluiten. Nu kunnen er best goede redenen zijn voor zulke bouwbeperkende regelgeving, maar er kunnen ook slechte redenen zijn voor zulke regels. En daar hebben we het in deze podcast over.

  • #122. Op 23 april jongstleden publiceerde de Nederlandse topambtenaar Bernard ter Haar een opmerkelijk artikel op zijn persoonlijke blog. De titel: 'De Nederlandse overheid heeft deze eeuw nog niets substantieels tot stand gebracht'. Er volgt een pijnlijke analyse, over een land dat steeds verder omlaag tuimelt in de internationale ranglijstjes.

    Wat is er gebeurd met het land dat ooit zo vooruitstrevend, zo modern en zo progressief was? Dat is de vraag die we in deze podcast wilden stelden aan de bekendste historicus van Nederland, een van onze grootste 'national treasures': Maarten van Rossem. Nu moeten we eerlijk bekennen dat er van dat aanvankelijke plan weinig is overgebleven. Gelukkig maakte dat ons gesprek er niet minder leuk op.

    We hebben het over... ja, over wat niet eigenlijk? De Nederlandse bestuurscultuur, dinosauriërs, klimaatverandering, Texel als zeekering, het Nieuwe Testament, Wim Kok, Sony, Margaret Thatcher, het nut van Latijn en de Verkadeplaatjes van Jan Voerman.