Afleveringen

  • We hebben het tot nu toe alleen maar over dieren gehad, maar hoe zag hun wereld er eigenlijk uit? Wat groeide er in de reusachtige tropische bossen van de dinotijd? Wat aten dinosauriërs precies? Planten hebben in die miljoenen jaren, net zoals dinosauriërs, óók enorme veranderingen ondergaan. Paleobotanica Han van Konijnenburg legt ons uit welke precies.

    Plantenfossielen

    Je kent ze vast wel: de donkere, scherpe afdrukken van planten in steen. De plantenfossielen op deze pagina behoren tot de collectie van Han zelf. Maar een plant bestaat alleen maar uit zacht materiaal - hij heeft geen botten, of nagels of tanden. Hoe wordt een plant dan eigenlijk een fossiel? Han legt ons uit hoe deze prachtige ‘afdrukken’ in het gesteente ontstaan.

    Dinodrollen

    Ook gaat het veel over ‘coprolieten’, wat een chique woord is voor ‘versteende poep’. Ook zulke dinodrollen zijn een prachtige bron voor paleobotanici, die er op die manier achter komen welke planten door welke dino’s werden gegeten. Maar dat is een lastige klus, want je peutert ze niet zomaar open, en: hoe weet je van welke dinosaurus deze drol was?

    Yara, Jura en Krijt

    We gaan met Han terug naar de twee belangrijkste periodes uit de dinotijd: het Jura en het Krijt. Ze beschrijft hoe de wereld er toen uitzag en welke veranderingen de planten hebben ondergaan. Vooral toen (waarschijnlijk) aan het begin van het Krijt de bloemplanten ontstonden betekende dat voor veel dinosauriërs een verandering van dieet. En ‘Yara’? Dat is het babypoesje dat bij Han in huis woont en onze opnames voortdurend prettig ontregelt!

  • Wat zou je ervan hebben gemerkt, als je een Tyrannosaurus of Triceratops was, 66 miljoen jaar geleden? Rustig rondsjokkend op een tropisch warme ochtend. Een uur later waren ze dood. Aardbevingen, een regen van gloeiende druppels glas, tsunami's van honderden meters hoog maakten een definitief einde aan de dinotijd. Maar... er ontstond ook ruimte voor nieuw leven.

    Bizarre verhalen

    Gijs en Maarten bladeren door hun oude dinoboeken en constateren dat vroeger de meest bizarre theorieën de ronde deden over het uitsterven van de dinosauriërs: virussen, klimaatveranderingen, vulkaanuitbarstingen, zouden de oorzaak zijn. Ook kleine zoogdieren kregen de schuld: ze zouden massaal de dino-eieren hebben opgegeten.

    De echte oorzaak

    De échte oorzaak is nu bekend en daar gaan we het over hebben: de asteroïde die met een geweldige klap insloeg op aarde. Inmiddels weten we waar dat gebeurde en ook wat er zich de dag van die inslag van uur tot uur moet hebben afgespeeld.

    Wereldwijde expert

    Daar praten we over met één van de grootste experts op dit gebied: professor Jan Smit. Hij is één van de ontdekkers van de oorzaak van dit ‘massa-extinctie-event’, deed er 50 jaar onderzoek naar en verzamelde wereldwijd bewijzen. In Dinocast zet hij op een rij hoe hij erachter kwam dat een asteroïde de oorzaak was.

    De fatale dag van minuut tot minuut

    Hoe kun je 66 miljoen na dato nog zien wat er zich op die fatale ochtend van minuut tot minuut afspeelde? Jazeker. Samen met Jan Smit ontrafelt Gijs wat er gebeurde op die fatale dag voor de dinosauriërs - maar tegelijkertijd de dag waarop de basis gelegd werd voor de dominantie van zoogdieren en uiteindelijk ook voor ons, de mens.

    Waarom de dino’s stierven

    Smit verklaart ook waarom de de ene groep (dinosauriërs, zwemmende of vliegende reptielen) uitstierf terwijl de andere (zoogdieren) overleefde. Want zo simpel als het misschien klinkt, is het niet.

  • Zijn er afleveringen die ontbreken?

    Klik hier om de feed te vernieuwen.

  • ‘Stel: hij wordt levend, wij staan hier met onze microfoons, en hij dreigt ons op te vreten,’ vraagt Maarten terwijl hij de T-rex voor ons recht in de open bek staart. ‘Hadden we dan kunnen ontsnappen?’ Het is één van de vele vragen die we op paleontoloog Anne Schulp afvuren. Want er valt veel te vragen over ‘Trix’, de Tyrannosaurus rex van museum Naturalis - één van de meest complete en bijzondere t-rex skeletten op aarde. En: Anne’s antwoorden gaan je absoluut verrassen!

    Een grote bek op pootjes

    De naam zegt het al: dit is de koning (latijn: rex’)’van de dinosauriërs. En Tyrannosaurus was met zijn grootte, kracht en tanden als dolken ook de dominante dinosaurus op het hoogtepunt van de dinotijd. Maar zoals bij een echte koning vaak ook het geval is, is ‘T-rex’ omgeven met mythes en legendes. Wat klopt er van jouw beeld van Tyrannosaurus?

    Had T-rex veren?

    Anne Schulp heeft de botten van ‘zijn’ T-rex (samen met het team van Naturalis heeft hij Trix uitgegraven en naar Nederland gehaald) al jarenlang bestudeerd en komt met de laatste ontdekkingen over deze vleeseter: had T-rex veren of haren? Hoe joeg hij op zijn prooien, en deden de volwassen dieren dat op een andere manier dan ‘tieners’? En, hoe weet Naturalis eigenlijk dat Trix een vrouwtje is?

    Vechtsporen en (te) heftige seks

    We komen te weten dat aan het skelet van Trix te zien is dat het dier in alle opzichten een veelbewogen leven heeft gehad: van vechtsporen tot botwoekeringen en - waarschijnlijk - zelfs sporen van (te) heftige seks. Ook bekijken we een 3d-scan van Trix’ hersenen. Wat vertelt de vorm daarvan ons over haar gedrag?

    ‘Monsterisering’ van T-rex

    Al tientallen jaren lang bestaat er eigenlijk maar één plaatje van Tyrannosaurus rex: de ‘heerser van de dinowereld’ die je met woeste ogen en wijdopen bek, brullend en kwijlend aanvalt. ‘We zien dinosauriërs graag als monsters en dat is geen goede zaak,’ vertelt Esther van Gelder. In deze aflevering legt ze uit wat daar mis mee is.

    Hoofdrolspeler in Jurassic Park

    En vaste prik aan het einde van iedere aflevering: onze Jurassic Park review! T-rex is de absolute koning van de Jurassic Parkfilms en de hoofdrolspeler in de meest iconische filmscènes. Sterker nog: naar aanleiding van de fragmenten is veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar het uiterlijk en de prestaties van Rex. Gijs bespreekt samen met Anne en historicus Ilja Nieuwland de T-rex uit de eerste film. Kon hij werkelijk zo hard lopen dat hij een wegrijdende jeep inhaalde? En... waarom zijn in de film z’n beide voorpootjes gebroken?

  • ‘Ze klinken als héle onaangename dieren, moet ik zeggen’ onderbreekt Maarten van Rossem lachend het enthousiaste verhaal van paleontoloog Anne Schulp. En hij heeft gelijk: het is lastig sympathie op te brengen voor het meest gevaarlijke zeereptiel dat ooit op aarde zwom: de Mosasaurus. Maar fascinerend is hij wél. In deze aflevering hoor je er alles over.

    Pronkstuk

    Maarten en Gijs bezoeken Teylers Museum in Haarlem, waar het allereerste mosa-skelet wat ooit (in de wereld) gevonden werd nog steeds één van de pronkstukken is. Wat was er zo bijzonder aan dit zeeroofdier dat de concurrerende plesiosaurussen en ichthyosaurussen (bekend uit de vorige Dinocast-aflevering) wist te verdrijven? Anne Schulp beschrijft ons hoe dat de Mosasaurus lukte - hij deed zelf jarenlang onderzoek naar dit dier.

    T-rex van de zee

    Anne beschrijft het dier als ‘de Tyrannosaurus rex van de zee’ en dat is geen vreemde vergelijking. Want ook in de mosasaurus is alles afgestemd op die enorme bek, met meerdere uitklapbare kaken en tanden zo groot als kleine banaantjes.

    Door de Fransen gestolen

    De oudste Mosa ligt in Teylers Museum, maar de beroemdste schedel, ook opgegraven in de Nederlandse mergelgroeve, ligt in… Parijs. De Fransen hebben de schedel gestolen en weigeren tot op de dag van vandaag hem terug te geven. Maarten en Gijs gaan dieper in op dit verhaal. Zou Nederland hem nogmaals moeten terugclaimen?

    Mosasaurus in Jurassic Park

    En vaste prik aan het einde van iedere aflevering: onze Jurassic Park review! In één van de iconische scènes van Jurassic World hapt een indrukwekkende mosasaurus van wel 40 meter lang een haai van een vishaak alsof het een snoepje is. Maar wat klopt er van de Mosa in de JW-films? Zijn afmetingen, zijn tanden, zijn kleur? We bespreken het met historicus Ilja Nieuwland.

  • In de aflevering van vandaag gaan we naar zee! Maar het is echt uitkijken in de tropische wateren van het Jura en Krijt. Want hier zwemmen zwaarbewapende reptielen rond. We bespreken er twee: de razendsnelle Ichthyosaurus, die de stroomlijn had van een dolfijn, maar zo groot kon worden als een walvis. En Plesiosaurus met zijn lange nek, wat bij nader inzien een slimme vishengel blijkt te zijn.

    Domineerden de wereldzeeën

    Maarten en Gijs bezoeken de fossielenzalen van Teylers Museum in Haarlem en bespreken samen met Anne Schulp de verschillen tussen beide dieren. Beiden domineerden ze tientallen miljoenen jaren al het leven in zee, maar ze deden dat op een hele andere manier: de één door zijn ongelooflijke snelheid, de ander met vier flippers en een hele lange nek.

    Bestaat ‘het monster van Loch Ness’?

    En we vragen ons deze aflevering ook af: zou het kunnen dat Nessie toch bestaat? (Om eerlijk te zijn vraagt Gijs zich dat af, voordat Maarten en Anne hem weghonen, maar dat terzijde). Als Anne uitgelachen is gaat hij toch even serieus in op het vraagstuk. Want na meer dan 1000 jaar is de legende nog springlevend. Nog steeds speuren duizenden toeristen per jaar de wateren van Loch Ness af op zoek naar een teken van leven van dat prehistorische monster met koosnaampje ‘Nessie’. En zelfs de afgelopen jaren gaan er nog ploegen wetenschappers op onderzoek uit.

    Eerste afbeelding ooit gemaakt

    En zowel Ichthyosaurus als Plesiosaurus komen niet voor in de Jurassic Park films, maar ze komen beiden wél voor op de allereerste tekening van voorhistorische dieren ooit gemaakt: ‘Duria Antiquior’. Samen met paleokunst-expert Esther van Gelder bekijken we deze afbeelding en Esther vertelt ons het bijzondere verhaal wat erbij hoort: over de arme paleontologe Mary Anning, wiens leven recent verfilmd werd met Kate Winslet in de hoofdrol.

  • In deze aflevering kijken we omhoog: in het Trias, Jura en Krijt werd het luchtruim vooral bevolkt door pterosauriërs. We komen erachter hoe weinig we eigenlijk weten van deze vliegers - maar na deze aflevering is dat afgelopen! En... er blijkt een dier te zijn vernoemd naar Maarten van Rossem. Welk dier?

    Maarten en Gijs bewonderen de 'Nederlandse' ptero die in de dinozaal van museum Naturalis hangt, met de bijzondere naam: ‘Coloborhynchus Spielbergi’ Gijs zoekt degene op die het dier zijn naam gaf: de Nederlandse ptero-expert André Veldmeijer.

    Aparte kammen en kleuren

    Gijs reist af naar Drenthe en spreekt met paleontoloog André Veldmeijer - hij is in ons land de expert op het gebied van Pterosauriërs. Hij heeft een antwoord op al onze vragen - bijvoorbeeld: hoe vlogen deze dieren eigenlijk - en hoe kwamen ze van de grond? Hadden Pterosauriërs een vacht, en welke kleur? Broedden ze op eieren, zorgden ze voor hun jongen?

    We komen erachter dat er tientallen soorten zijn, ieder met hun eigen aparte kam op de kop. Waar dienden deze - soms werkelijk reusachtige - stellages voor?

    Ontdekking

    Ook vertelt André Veldmeijer over zijn ontdekking van de ‘Coloborhynchus Spielbergi’ als aparte soort. Hij is de enige Nederlander die een ptero mocht ‘vernoemen’. Hoe kwam hij erachter dat hij een unieke soort had ontdekt? En welke naam mag je het dier dan geven? Die van jezelf, je moeder, je partner. En… waarom koos hij dan voor Spielberg?

    Pterosauriërs in Jurassic Park

    En vaste prik aan het einde van iedere aflevering: onze Jurassic Park review! In Jurassic Park II, The Lost World lopen paleontoloog Grant en zijn metgezellen de immense ptero-kooi binnen, met noodlottige gevolgen. We bespreken die scenes met André: hoe beoordeelt hij de pteranodons? En ook in de Jurassic Worldfilms tillen pterosauriërs geregeld mensen op. Zouden ze dat écht hebben gekund?

  • Deze aflevering van Dinocast gaat over een reeks onopgeloste sterfgevallen. De lichamen lagen begraven op een woeste en eenzame plek. De boeren van wie dit land is, hadden lang geen enkel idee dat er zich op hun terrein een massagraf bevond. Hoe de slachtoffers zijn gestorven is een raadsel, maar we weten al wel: de lichamen zijn na hun dood nog verplaatst. Dit gaat natuurlijk niet over mensen, maar over Triceratopsen ;-)

    Cold case: Wat is er met ze gebeurd?

    Want de afgelopen jaren ontdekte een Nederlands onderzoeksteam het allergrootste graf van Triceratopsen in de geschiedenis: zo’n zeven dieren bij elkaar. Een unieke vondst van meer dan 1000 botten. Kouder dan dit worden Cold Cases niet, maar toch: samen met Triceratops-onderzoeker Jimmy de Rooij, die de dieren opgroef en onderzocht, proberen we uit te vinden wat er zo’n 66 miljoen jaar geleden moet zijn gebeurd.

    Op expeditie

    Ook bespreken we hoe het is om dinosaurussen op te graven: jaarlijks gaat er een Naturalis-team van geschoolde vrijwilligers naar de VS om daar te graven en te onderzoeken. Jimmy vertelt ons hoe dat er allemaal aan toegaat.

    Jurassic Park: Dilophosaurus

    En vaste prik aan het einde van iedere aflevering: onze Jurassic Park review! Triceratops bespraken we de vorige aflevering al, dus deze aflevering kijkt Gijs met historicus Ilja Nieuwland naar de beroemde scene waarin de gezette ICT-er Nedry van de weg schiet en een Dilophosaurus tegen het lijf loopt.

    De Dilophosaurus in de film heeft een grote nekkraag waarmee hij Nedry angst aanjaagt, en spuugt grote klodders gif in zijn ogen. Maar... is er enige wetenschappelijke basis voor deze creatieve toevoegingen?

  • Iedereen kent deze driehoornige planteneter, maar… wat weten we écht van hem? Gijs vraagt zich af: Is het de ‘angstaanjagende en zwaarbewapende vechtmachine’ zoals hij vaak omschreven wordt? Of is Triceratops eerder de goedaardige, sullige lobbes van de kinderboeken en cartoonseries? Maarten wil vooral ook weten hoe deze dino smáákte!


    Bewapening en kleuren

    Paleontologen Anne Schulp en Jimmy de Rooij nemen ons mee naar Dirk, de Triceratops die het Naturalis-team eigenhandig opgroef in de VS. We testen de bewapening van het dier: de hoorns en de grote nekkraag. We vragen ons af welke kleuren Triceratops had - en hoe kom je daar 66 miljoen jaar later nog achter? En, waarom zijn er eigenlijk vele tientallen schedels gevonden, maar verder nauwelijks andere resten?

    Jurassic Park

    En vaste prik aan het einde van iedere aflevering: onze Jurassic Park review! Hoe presteert de Triceratops in de verschillende Jurassic Parkfilms? Samen met Jimmy de Rooij bekijken en keuren we het beroemde fragment van het zieke dier in Jurassic Park 1. Is die neushoorn niet veel te groot? En die gigantische stapels poep… is dat reëel?

  • We trappen onze serie af met Stegosaurus, de bekende planteneter met twee rijen platen op zijn rug. Waar zijn die ‘klepdeksels’, zoals Maarten ze steevast noemt, precies voor?

    Zelfs in de vreemde wereld van de dinosauriërs was Stegosaurus vast een bezienswaardigheid. Door die rugversieringen weet zelfs nu nog iedere kleuter, 150 miljoen jaar na uitsterven zijn naam. Een goeiige, wat dommige planteneter, die scharrelde op de vlakten van het Jura.

    Maar zó schattig was Stegosaurus niet: hij kon uithalen met een vervaarlijk staartwapen, met vier grote stekels. Waarom heeft dat wapen de bizarre naam ‘thagomizer’? En was de Stegosaurus écht zo dom dat hij een ‘tweede stel hersentjes’ had bij zijn achterpoten?

    We vragen historicus Ilja Nieuwland ook naar die andere bekende Nederlandse Stegosaurus: het grote witte beeldhouwwerk in dierentuin Artis, wat in elkaar geknutseld werd door een bijzonder creatieve oppasser, die er beroemd mee werd: Boudewijn Bollee.

    En vaste prik aan het einde van iedere aflevering: onze Jurassic Park review! Hoe presteert de Stegosaurus in de verschillende Jurassic Parkfilms? In de film zien we een kudde stego’s… hoort dat zo? En in Jurassic World blijkt het dier ineens lippen te hebben gekregen!

  • Deze eerste mini-aflevering levert het antwoord op de (enorm belangrijke) vraag: Hoe komen Maarten van Rossem en Gijs Rademaker in hemelsnaam bij een podcast over dinosauriërs? Spoiler: Philip Freriks blijkt de hoofdschuldige. Welkom bij deze opwarmer voor DinoCast seizoen 1!