Afleveringen
-
In een tijd waarin op meerdere continenten oorlog woedt en de NAVO scheuren vertoont, is op het wereldtoneel allang niet meer helder wie vriend en wie vijand is. Bondgenootschappen blijken minder duurzaam dan gedacht. Oude vijanden worden zonder veel gêne omarmd. Kan ware vriendschap tussen landen bestaan, of is het niet meer dan een tijdelijk misverstand? En is diplomatie niet vooral een spel, met taal als een dun laagje vernis over het recht van de sterkste?
Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de ongemakkelijke realiteit achter de internationale vriendjespolitiek.
Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/vriend-en-vijand). -
Fort Europa sterft langzaam uit. Wat betekenen vergrijzing, geboortekrimp en migratie voor hoe we met elkaar samenleven? De angst voor onderbevolking leidt in sommige landen al tot geboortepolitiek. Van Hongarije tot Italië duiken rechtse pronatalistische agenda’s op, waar vrouwen in naam van ‘de natie’ worden aangespoord om kinderen te krijgen. Is je voortplanten straks een vaderlandsplicht? En wat zegt het dat de zorg om het lage geboortecijfer gekaapt is door rechts en extreem-rechts?
Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de aardverschuivingen die demografische veranderingen veroorzaken.
Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/schaffen-we-onszelf-af). -
Zijn er afleveringen die ontbreken?
-
Veel meer dan zijn collega-dieren heeft de mens altijd gezocht naar de zin van het leven. Tegenwoordig is die zingeving sterk geïndividualiseerd en in compartimenten opgedeeld. Alles kan zingeving zijn: vrijdagavond cocaïne, zondagmiddag demonstreren, maandagochtend yoga. Hoe verhoudt zingeving zich tot genot? Kan leven zonder lijden nog zinvol zijn? En is onze hunkering naar zingeving niet een antwoord op het grootste spook van alle spoken, het monster der monsters, het besef dat wij sterfelijk zijn?
Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers onze pogingen tot zingeving.
Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/geeft-lijden-het-leven-zin). -
In tijden van onzekerheid bieden zich al sinds mensenheugenis aanbieders van waarheid aan, maar met de komst van sociale media en AI lijkt de markt van waarheidsverkopers gigantisch gegroeid. Is waarheid nog waarheid, of veeleer de vermomming van een opinie? Is waarheid het heetste domein van de machtsstrijd? En waar houdt kritisch denken op, en begint de samenzweringstheorie?
Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de strijd om de waarheid.
Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/waarheidsmachines). -
Autocratische leiders zijn wereldwijd in opmars. In sneltreinvaart breken zij democratische instituties af, zetten ze de wereldorde op z’n kop en trekken ze zoveel mogelijk macht naar zich toe. Hoe zijn zij gevormd tot de leiders die ze zijn? Is er zoiets als de psyche van de autocraat, die een flinke snuf narcisme of masochisme moet bevatten? En hoe weten zij zoveel macht naar zich toe trekken?
Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de psyche van de autocraat en hun helpers.
Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/de-psyche-van-de-autocraat). -
Eeuwenlang plaatsten we in het Westen de mens naast en boven de natuur: de mens als rationeel wezen tegenover een grillige, onvoorspelbare wereld die getemd en geëxploiteerd kan worden. Maar is die scheidslijn zo scherp? De mens is ook natuur en daarmee onderhevig aan bepaalde natuurwetten, maar welke? Is de mens een roofdier tussen andere roofdieren, of is er toch iets uitzonderlijks aan de mens? En welke prijs betaalt hij voor zijn rooftocht? Zijn wij parasieten die niet weten hoe we onze gastheer moeten ontzien? En als dat zo is: hoe word je dan een goede parasiet?
Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers waar de scheidslijn ligt tussen mens en natuur.
Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/de-mens-als-roofdier). -
Iedere tijd baart zijn eigen monsters. Mensen die we afkeuren, buitensluiten en ontmenselijken. Kortom: vijanden. Hebben we monsters nodig om onze eigen menselijkheid te bewijzen? Wie bepaalt waar normaal ophoudt en abnormaal begint - en hoe wordt die grens in de samenleving bewaakt? En als we eenmaal een monster hebben gecreëerd, hoe ver reikt dan onze bereidheid om ermee samen te leven? Kun je monsters gedogen, misschien zelfs begrijpen - of moet je hen buitensluiten om zelf goed te kunnen te lijken?
Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers hoe en waarom we anderen tot monsters bestempelen.
Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/samenleven-met-monsters). -
"Als iets de mensheid redden kan, dan is het wel het geheugen,” zei Auschwitz-overlevende Elie Wiesel. Een tijd is de Shoah het fundament geweest onder onze morele opvattingen, maar er lijkt betonrot in het fundament te zijn geslopen. Hebben we een gedeelde herinneringscultuur nodig om het enigszins met elkaar uit te houden? Als het geheugen een medicijn is kan een overdosis ook ziek maken. En als de politisering van herinneringscultuur onvermijdelijk is, is die herinneringscultuur dan niet gewoon een vorm van politieke strijd?
Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers in een speciale aflevering het belang van pijnlijke herinneringen. Deze aflevering werd opgenomen tijdens de Nacht van de Filosofie Amsterdam.
Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site. (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/kijk/overzicht/Seizoen-2025/aflevering-1.html) -
Zonder speelse levenshouding verliezen we beschaving, waarschuwde Johan Huizinga in zijn boek Homo Ludens uit 1938. Spel vraagt om samenwerking, spel is een uitnodiging tot relativeren, spelen is een kenmerk van vrijheid en is alleen al daarom een onontbeerlijk element van een gezonde samenleving. Huizinga zag in zijn tijd - vlak voor de Tweede Wereldoorlog - het tegenovergestelde gebeuren: hang naar sensatiezucht en gemakkelijk te verteren meningen, een gebrek aan humor en onverdraagzaamheid tegenover groepsgenoten.
Is er ruimte voor het spel in een samenleving waarin doelmatigheid koning is? Hoe spelen wij? Kunnen we de fluïditeit en dubbelzinnigheid van het spel nog accepteren? Welke rol spelen valsspelers en spelbrekers? En mag je nog spelen met je vijanden? In krap een uur onderzoekt presentator Arnon Grunberg deze vragen met Vlaamse en Nederlandse denkers.
Deze aflevering van Het Filosofisch Kwintet is een samenwerking met deBuren die met het festival We zullen doorgaan het twintig-jarige bestaan viert.
Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/kijk/overzicht/seizoen-2024/extra-uitzending.html). -
Intimiteit en seksualiteit zijn onderwerp van felle discussie. Wat is privé, wat is publiek?
Is de rechtsstaat welkom in ons bed?
Mag of moet de rechtsstaat zich bemoeien met onze persoonlijke levens? Zijn omgangsvormen rondom seksualiteit, fantasie, en grensoverschrijdend gedrag aan herziening toe? Kunnen we dit zelf onderling niet meer oplossen? Waar begint en eindigt consent? En is dit in wetten of regels te vangen, of raken we in onze wens tot veiligheid en bescherming ook iets kwijt? -
Migratie, klimaat, belastingontwijking... grote problemen van vandaag zijn vaak niet meer op nationaal niveau op te lossen. Machtige megabedrijven maken op internationale schaal de dienst uit, en beschikken over geldkassen die groter zijn dan sommige landen.
Is de nationale rechtsstaat nog wel houdbaar?
Wie beschermt dan de publieke ruimte? Wat heeft de nationale rechtsstaat nog te vertellen als problemen grensoverstijgend zijn? Brengt een ongelijk speelveld rechtsstatelijke principes in gevaar? En wie is de hoogste rechter in internationale disputen?
Arnon Grunberg gaat in deze aflevering in gesprek met universitair hoofddocent rechtsfilosofie Tamar de Waal, hoogleraar rechtsfilosofie Hans Lindahl, hoogleraar International Governance Kutsal Yesilkagit en advocaat Channa Samkalden. -
Autocratische leiders zijn wereldwijd bezig aan een opmars. Waaruit bestaat de aantrekkingskracht van de autocraat? Hoe lukt het hen om massa’s mensen op te zwepen? Worden autocratische verleidingen groter als onze rechtsstaat hapert? Wie profiteert als de autocraat de macht grijpt? En wat gebeurt er als de magie is uitgewerkt?
Waarom voelen we ons aangetrokken tot dat wat de rechtsstaat afbreekt?
In de vierde aflevering spreekt Arnon Grunberg over de rechtsstaat en autocratische verleidingen, met essayist Arnold Heumakers, auteur Tom Lanoye, auteur en historicus Annelien de Dijn en publicist en redacteur Casper Thomas. -
Ondanks die vaak besproken scheiding tussen kerk en staat, zijn veel wortels van de rechtsstaat terug te voeren op religie. Wat houdt die scheiding eigenlijk in? Welk mensbeeld ligt ten grondslag aan de rechtsstaat? En wat is het fundament van de rechtsstaat zonder God?
Is religie een vloek of een zegen voor de rechtsstaat?
In de derde aflevering spreekt Arnon Grunberg over de rechtsstaat en geloof, met onder andere antropoloog Pooyan Tamimi Arab, classicus Irene Zwiep en filosoof Theo de Wit. -
Om conflicten onderling te voorkomen hebben we de staat een geweldsmonopolie gegeven. In ruil daarvoor worden wij beschermd. Wanneer is geweld geoorloofd, hoe ver mag de staat daarin gaan? Onder welke voorwaarde mag de burger geweld gebruiken? En wat betekent gehoorzaamheid in een democratische rechtsstaat?
Slaan we elkaar zonder rechtsstaat de hersens in?
Arnon Grunberg spreekt in deze tweede aflevering met historicus Beatrice de Graaf, cultureel antropoloog Tine Molendijk, gedragswetenschapper Otto Adang en Ferd Grapperhaus, hoogleraar Rechtsstaat, Samenleving en Rechtspraktijk en ex-minister van Justitie en Veiligheid. -
We leven nog altijd in een rechtsstaat. Sterker nog, sinds de verkiezingen van november worden we doodgegooid met het woord rechtsstaat. Waar hebben we het precies over als we het over rechtsstaat hebben? Gaat het puur over de wet of moeten we intenties achterhalen? Wat willen we beschermen, hoe en waarom?
In deze eerste aflevering van dit seizoen van Het Filosofisch Kwintet tijdens de Nacht van de Filosofie gaat het over democratie versus rechtsstaat. Democratie en rechtsstaat lijken onlosmakelijk met elkaar verbonden, maar staan steeds meer (van de Verenigde Staten tot Slowakije, van Brazilië tot Hongarije) op gespannen voet met elkaar. Wat als een meerderheid van de kiezers principes als vrijheid van meningsuiting of het verbod op discriminatie wil veranderen? Moet de kiezer soms tegen zichzelf in bescherming worden genomen?
Mogen kiezers de rechtsstaat om zeep helpen? In krap een uur onderzoekt presentator Arnon Grunberg deze vraag met onder andere jurist Ybo Buruma, historicus Ewoud Kieft en Jurist Ingrid Leijten. Grunberg: “In Het Filosofisch Kwintet wordt luisteren nog gewaardeerd, is stilte geen schande en ruzie geen einddoel, al geloven we ook niet dat consensus de weg is naar het paradijs”. -
De keuzes die we nu (niet) maken hebben groot effect op toekomstige generaties, maar toch blijkt het moeilijk om met het oog op de toekomst het juiste te doen. Het perspectief dat we vandaag innemen, kijkt hooguit vijftig jaar vooruit. Hoe overstijg je het eigenbelang en dien je het algemeen belang in de tijd? In de zesde aflevering van Het Filosofisch Kwintet ontvangt presentator Clairy Polak historicus Philipp Blom, antropoloog Roanne van Voorst en de schrijvers Arnon Grunberg en Dalilla Hermans.
-
De snelheid en schaal van kunstmatige intelligentie opent ongekende mogelijkheden. Hoe fijn is dat? Of zijn we bezig een legertje monsters van Frankenstein te creëren, die de democratie en de rechtstaat bedreigen? In de vijfde aflevering van Het Filosofisch Kwintet gaat het over het algemeen belang en de rol van kunstmatige intelligentie. Presentator Clairy Polak spreekt met Marleen Stikker (directeur van Waag en oprichter van de Digitale stad), Bart van der Sloot (techniekfilosoof in Tilburg), Tjark Tjin-A-Tjoi (CEO van TNO) en Reijer Passchier (hoogleraar Digitalisering en de democratische rechtstaat).
-
In Nederland hoort iedereen gelijke toegang tot gezondheidszorg te hebben, maar in de praktijk gaat individuele vrijheid vaak ten koste van het algemeen belang. Zorgverleners en patiënten zijn bezig met individuele belangen, maar wie draagt zorg voor een gezonde samenleving? Wordt de kloof tussen gezonde en ongezonde burgers groter? Hebben we te hoge verwachtingen van gezond ouder worden? En tot welke spanningen leiden scherpere keuzes met het oog op solidariteit? Clairy Polak spreekt erover met filosoof Marli Huijer, bestuurskundige Albert Jan Kruiter, chirurg Baukje van den Heuvel en filosoof Menno de Bree.
-
Als iedereen diens eigenbelang nastreeft, dan komt dat ons allen ten goede, zeiden de klassieke economen al. Maar is dat wel zo? Ongelijkheid kan publieke belangen ook onder druk zetten. Moeten we anders naar onszelf en onze relatie tot de economische ordening leren kijken?
Clairy Polak spreekt met econoom Fieke van der Lecq, classica Tazuko van Berkel en filosofen Savriël Dillingh en Jelle van Baardewijk. -
Conflicten kunnen gezond zijn voor een democratische rechtstaat vol dynamiek en verschillen van inzicht. Maar conflict kan ook leiden tot stagnatie. Wanneer dient conflict het algemeen belang en wanneer wordt het destructief? Hebben we behoefte aan een nieuw maatschappelijk middenveld? In hoeverre is burgerlijke ongehoorzaamheid nodig om verandering te forceren? En tot welke offers zijn we bereid? Clairy Polak spreekt met filosofen Jurriën Hamer en Martha Claeys, historicus Geerten Waling en minister van staat Herman Tjeenk Willink.
- Laat meer zien
