Afleveringen
-
In plaats van te proberen instellingen in het leven te roepen die door middel van zogenaamde âonpartijdigeâ procedures alle conflicterende belangen en waarden zouden verzoenen, zouden democratische theoretici en politici zich moeten richten op de vorming van een levendige âagonistischeâ publieke sfeer van geschil waar verschillende hegemoniale politieke projecten tegenover elkaar kunnen worden geplaatst. Dit is naar mijn mening het sine qua non voor een effectieve uitoefening van de democratieâ
Op deze manier drukte de hedendaagse Belgische filosoof Chantal Mouffe uit dat conflict niet een bewijs is van het falen van de democratie, maar juist de motor.
Waarom is volgens Mouffe de liberale droom eigenlijk een nachtmerrie?
Hoe lijkt haar denken over wij-zij op dat van Carl Schmitt, maar verschilt het uiteindelijk toch fundamenteel?
Waarom moet de democratie meer op Feyenoord â Ajax gaan lijken?
Te gast is Marthe Kerkwijk
De denker die centraal staat: Mouffe
-
"Verpest de feministe de goede sfeer door op seksistische momenten te wijzen? Of legt ze de kwade gevoelens bloot die onder de goede sfeer verborgen, verdrongen of ontkend worden? Komen er kwade gevoelens de kamer binnen wanneer iemand zijn of haar woede over bepaalde zaken uit? Of zou woede juist het moment kunnen zijn waarop de kwade gevoelens die door de dingen heen circuleren, op een bepaalde manier naar de oppervlakte worden gebracht?â
Op deze manier breekt de hedendaagse filosoof Sara Ahmed een lans voor de killjoy feminism.
Waarom verzet Ahmed zich als queer fenomenoloog tegen âTheorie met een grote een Tâ?
Hoe worden problemen door middel van non-performativiteit onder het tapijt geveegd?
En waarom moeten we ophouden klagers tot het probleem te maken?
Te gast is Sofie Avery
De denker die centraal staat: Ahmed
-
Zijn er afleveringen die ontbreken?
-
âTijd is schepping of het is nietsâ
Op deze manier drukte de Franse filosoof Henri Bergson uit dat tijd de bron van creativiteit is.
Wat is volgens Bergson het verschil tussen deze scheppende tijd en de meetbare tijd?
Waarom verhouden geest en lichaam zich tot elkaar als een violist tot een viool?
En waarom is lachen een vorm van maatschappijkritiek?
Te gast is Hein van Dongen
De denker die centraal staat: Bergson
-
'De staat is niet de hoogste incarnatie van de Idee, zoals Hegel geloofde; de staat is niet een soort collectieve supermens; de staat is slechts een instantie die gerechtigd is macht en dwang te gebruiken ⊠een instrument in dienst van de mens. Maar de mens is geenszins voor de staat. De staat is er voor de mens.â
Op deze manier bood de Franse filosoof Jacques Maritain tegenwicht aan het totalitarisme in de twintigste eeuw en brak hij een lans voor mensenrechten.
Waarom moeten we volgens Maritain af van de term soevereiniteit?
Op welke manier staat zijn denken haaks op dat van Kant en komt hij tegelijk op dezelfde punten uit?
En waarom is het eigenlijk jammer dat zijn denken nu zo actueel is?
Te gast is Maurits Potappel
De denker die centraal staat: Maritain
-
"Het zijn de drie erkenningsvormen van liefde, recht en waardering die pas samengenomen de sociale voorwaarden scheppen waaronder menselijke subjecten tot een positieve instelling tegenover zichzelf kunnen komen. Want alleen door de cumulatieve verwerving van zelfvertrouwen, zelfrespect en zelfwaardering kan een persoon zich ongeremd begrijpen als een zowel autonoom als geĂŻndividualiseerd wezen, en zich identificeren met haar wensen en doelen."
Op deze manier drukt de Duitse filosoof Axel Honneth uit dat het zoeken en krijgen van erkenning de belangrijkste pijler en drijver van ons bestaan is.
Waarom is elke vorm van erkenning direct ook een vorm van miskenning?Hoe hangen de relaties met je directe familie, de bakker op de hoek en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens samen?
Waarom kunnen we als we geen goede arbeidsmarkt hebben, ook geen democratie hebben?
Te gast is Bert van den Brink
De denker die centraal staat is Honneth
-
âEen vriend vertelt mij dat hij zijn broer heeft verloren, en ik word mij bewust van zijn pijn. Wat voor soort bewustzijn is dit? Ik wil mij hier niet bezighouden met de grond waarop ik dit lijden afleid. Misschien is zijn gezicht bleek en vertrokken, zijn stem zonder klank en gespannen. Misschien drukt hij zijn verdriet ook in woorden uit.
Natuurlijk kunnen al deze dingen onderzocht worden, maar dat is niet mijn bedoeling hier. Ik wil weten â niet hoe ik tot dit bewustzijn kom â maar wat dit bewustzijn zelf is.â
Op deze manier drukte de Duitse filosoof Edith Stein haar zoektocht naar het wezen van de empathie uit.
Waarom vond Stein dat filosofie een roeping is?
En hoe maakt zij van Thomas van Aquino een fenomenoloog?
En op welke vormt het feit dat zij tot haar dood in Auschwitz een indrukwekkend, authentiek leven leidde, ook een belemmering?
Te gast is Richard Steenvoorde
De denker die centraal staat is Stein
-
âIk was verantwoordelijk voor mijn lichaam en ook voor mijn ras, voor mijn voorouders. Ik bekeek mezelf met een objectieve blik, ontdekte mijn zwartheid, mijn etnische kenmerken - en mijn oren begonnen te tuiten: kannibalisme, geestelijke achterstand, fetisjisme, raciale gebreken, slavenschepen en vooral, vooral: de goedmoedige grijns van Y a bon banania.â
Op deze manier drukte de filosoof Frantz Fanon uit, hoe door de blik van een wit persoon, het volle gewicht van racisme op hem neerdaalt.
Waarom is volgens Fanon het geweld van de kolonisator niet hetzelfde als het geweld van de gekoloniseerde?
Welke rol speelde zijn psychiatrische praktijk in zijn filosofie?
En hoe zijn de politieke strijd en de existentiële strijd verbonden?
Te gast is Sam de Vlieger
De denker die centraal staat: Fanon
-
"Theologie is antropologieâ
Zo zette de negentiende-eeuwse filosoof Ludwig Feuerbach de kern van zijn atheĂŻstische project uiteen.
Waarom is volgens Feuerbach religie een vorm van project en bestudering van religie dus een vorm van antropologie?
Wat maakte dat Marx dankzij Feuerbach definitief van zijn geloof viel?
Waarom is protestantisme al een eerste vorm van secularisatie?
Te gast is Sem Krepel
De denker die centraal staat: Feuerbach
-
âGeschiedenis zou, wanneer we haar beschouwen als meer dan louter een verzameling van anekdotes en chronologieĂ«n, kunnen leiden tot een fundamentele verandering in de heersende visie op wetenschap.â
Zo begint het beroemde werk Structure of Scientific Revolutions van Thomas Kuhn, waarin hij zijn theorie over de opkomst en neergang van wetenschappelijke paradigmaâs uiteenzet.
Waarom zijn wetenschappers volgens Kuhn juist bijna nooit bezig met falsificeren, zoals Karl Popper beweert?
Hoe kwam hij aan zijn bijnaam the worst enemy of science?
En waarom is Einsteins uitspraak âGod dobbelt nietâ een teken van crisis?
Te gast is Pieter Beck
De denker die centraal staat is Kuhn
-
"Het leven is lijden"
Op deze manier drukte Siddharta Gautama, de Boeddha, uit dat de mens in een oneindige cyclus zit van geboren worden, leven en sterven.
Waarom was de verlichting die de Boeddha bereikte een bevrijding voor hemzelf en alle wezens?
Denkt de Boeddha nou dat er een zelf is of juist niet?
En op welke manier ontketende hij een revolutie tegen de hindoeistische religieuze en maatschappelijke kaders?Te gast is Michel Dijkstra
De denker die centraal staat is de Boeddha -
"Dezelfde monotonie, dezelfde onbeweeglijkheid in de verre sterren. De eeuwigheid voert in het oneindige onverstoorbaar dezelfde shows op."
Op deze manier drukte de Franse revolutionair en filosoof Louis Blanqui uit dat oneindigheid niet alleen aanlokkelijk, maar ook beangstigend of verlammend kan zijn.
Wat is het verschil tussen het werkelijk oneindige en potentieel oneindige?
Waarom kunnen we ons makkelijker een eeuwige hel, dan een eeuwige hemel indenken?
En wat hebben Kant, Nietzsche en Camus met de afwas te maken?
Te gast is Victor Gijsbers
De denker die centraal staat is Oneindigheid
-
âWe moeten de ervaring beschermen tegen de filosofieâ
Op deze manier drukte de Amerikaanse filosoof en psycholoog William James uit wat de kern van zijn project is.
Wat bedoelt James met de door hem geĂŻntroduceerde term âstream of consciousnessâ?
Waarom moeten we filosofische ideeën beoordelen op hun cash value?
Waarom willen we als mensen altijd theoretiseren over ervaringen en zo van percepten naar concepten gaan?
Te gast is Hein van Dongen
De denker die centraal staat: James
-
âIk denk niet dat de wereld of de wetenschappen voor mij ooit een aanleiding zouden zijn voor filosofische problemen. Wat voor mij filosofische problemen oproept, zijn de zaken die andere filosofen beweren over de wereld of de wetenschappenâ
Op deze manier bekritiseerde de Britse filosoof G.E. Moore het idealisme dat volgens hem alom vertegenwoordigd is in de filosofie.
Wat houdt de common sense-filosofie in die Moore tegenover het idealisme stelt?
Waarom is common sense iets anders dan boerenwijsheid?
En waarom is het argument met zijn handen tegelijk kinderlijk eenvoudig en complex?
Te gast is Wim Vanrie
De denker die centraal staat: Moore
-
âIdeeĂ«n, als ze verwaarloosd worden door hen die er zich beroepshalve mee zouden moeten bezighouden - dat wil zeggen door hen die geleerd hebben kritisch over ideeĂ«n na te denken - gaan soms een onbeheersbaar eigen leven leiden en een onweerstaanbare macht op de massaâs uitoefenenâ
Op deze manier drukte Isaiah Berlin een mogelijkheid uit, die zich momenteel voltrekt met het denken van de Frans-Amerikaanse filosoof René Girard.
Waarom wordt Girard omarmd door Silicon Valley- en MAGA-mannen als Peter Thiel en JD Vance?
Verdraaien zij het denken van Girard of geeft zijn denken inderdaad aanleiding tot antidemocratische gedachtengoed en vijanddenken?
En wat gebeurt er als we mimetische begeerte niet remmen, maar juist aanwakkeren?
Te gast is Guido Vanheeswijck
Thema: Girard en de tech-broâs
-
"Dan hebben ze misschien iets meer honger in Afrika, maar hier nietâ, stelde Geert Wilders in een van de verkiezingsdebatten. Het was de slotzin van een betoog om te bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, een potje dat zo langzamerhand toch een keer leeg moet zijn, als je ziet hoe vaak daar al niet geld uitgehaald is.
Hoe walgelijk de uitspraak ook, het appelleert aan een vraag die je wel met recht kan stellen: zit er een grens aan de compassie die je kan hebben met anderen, als het jezelf gaat raken?
â'U interesseert me niet.â Geen mens kan die uitspraak doen zonder een wreedheid te begaan en de gerechtigheid te schendenâ stelde de Frans-joodse filosofe Simone Weil. In haar denken en leven streefde zij radicale compassie na.
Wat waren Weils inspiratiebronnen voor deze levenshouding? En welke rol spelen emoties hierbij?
In deze aflevering van de Podcast Filosofie kijken we naar compassie, door de bril van Simone Weil.
Dat doen we in samenwerking met het Titus Brandsma Instituut en stichting Socires. Naar aanleiding van de intellectuele biografie van Titus Brandsma, geschreven door Inigo Bocken.
Allard en Inigo ontvangen Frits de Lange, emeritus-hoogleraar ethiek aan de Protestantse Theologische Universiteit en auteur van Simone Weil, In alles tot het uiterste.Simone Weil kun je kennen van de eerdere aflevering die wij over haar maakten, met Marc de Kesel. Een linkje naar deze aflevering vind je hier.
-
Kijk deze aflevering ook op youtube! https://youtu.be/kO4U-l-0Iek
Botox, fillers, iets aan je neus laten doen, grotere borsten, een buttlift, haarimplantaten. Het is steeds normaler om wat aan je lichaam te verbouwen. En niet alleen voor mensen bij wie alles wat meer is gaan hangen; ook jongeren optimaliseren graag hun voorkomen. Want waarom met een te klein/groot/dik of dun lichaamsdeel lopen als je het ook kan aanpassen?
Het is letterlijk de meest uiterlijke vorm van maakbaarheidsdenken. Het bevindt zich op alle terreinen van ons leven. Kijk maar eens rond in de stationsboekwinkel, je vindt er boeken die je vertellen hoe je je opvoeding, carriĂšre, lichaam, relatie, agenda, vakantie kan optimaliseren. En dan heb ik het nog niet over maatschappelijke, politieke, economische en ecologische maakbaarheid.
âSla acht op jezelf, en waar je jezelf aantreft, laat jezelf daar los; dat is het allerbeste.â De middeleeuwse monnik Meister Eckhart pleit juist voor gelatenheid. Waarom vindt volgens Eckhart de mens juist in berusting zijn bestemming? Hoe raakt dat aan wat de oosterse filosofie Wu Wei noemt? En waarom werd Eckhart verketterd?
In deze aflevering van de Podcast Filosofie kijken we naar maakbaarheid, door de bril van Meister Eckhart. Dat doen we in samenwerking met het Titus Brandsma Instituut en stichting Socires. Naar aanleiding van de intellectuele biografie van Titus Brandsma, geschreven door Inigo Bocken.
In deze aflevering ontvangt Allard Amelink, samen met Willem de Witte, Gerard Visser. Hij was tot 2015 hoofddocent cultuurfilosofie aan de Universiteit Leiden. Hij schreef verschillende werken over gelatenheid, waaronder: Gelatenheid. Gemoed en hart bij Meister Eckhart.
-
De wereld staat in veel opzichten in de fik. We hebben te maken met razendsnel veranderend klimaat â in ecologische, maatschappelijke, politieke en geopolitieke zin. Al deze ellende kan voor een onrust zorgen in je persoonlijke leven. Het slechte nieuws buitelt over je heen, de onzekerheid is groot. Hoe hou je je te midden van al dat geweld staande? Hoe zorg je dat er ruimte blijft voor je eigen persoonlijke ontwikkeling? Moet je je afsluiten voor alles wat er om je heen gebeurt? Of moet je je nu juist radicaal engageren met de wereld?
âWanneer men de kracht voor de kleine dingen heeft, heeft men ze ook voor de grote,â schreef Etty Hillesum. Zij leefde als Joodse vrouw in de Tweede Wereldoorlog en werd op 29-jarige leeftijd vermoord in Auschwitz. In haar brieven en dagboeken lezen we over haar zoektocht naar persoonlijke groei en verbinding met de wereld, en tegelijk spelen op de achtergrond alle gruwelijkheden van het nazisme zich af. In deze aflevering van de Podcast Filosofie kijken we naar het innerlijk leven en de buitenwereld door de bril van Etty Hillesum.
Dat doen we in samenwerking met het Titus Brandsma Instituut en stichting Socires. Samen met Inigo Bocken ontvangt Allard Amelink in deze aflevering Ria van den Brandt. Zij is als onderzoeker en supervisor werkzaam aan de Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen van de Radboud Universiteit.
Het werk (uitgeverij Balans) is de volledige en kritische uitgave van het dagboek en de brieven van Etty Hillesum.
-
Bekijk deze aflevering ook op Youtube: https://youtu.be/9piSAZbUwUU
Natuur en klimaat zijn themaâs waarbij je vooral moeizame blikken krijgt. Want het gaat natuurlijk snel over wat allemaal niet goed gaat â en dat is helaas veel. Opwarming van de aarde, afname biodiversiteit, het verdwijnen van landschappen. En het wordt snel technisch en beschouwend: CO2-uitstoot, toxische stoffen, planetaire grenzen. Als we niet uitkijken wordt de natuur niet meer dan technisch studieobject.
âMijn haren rijzen te berge en de ogen van mijn ziel zijn wijd open, ik ben aanwezig, zonder het te beseffen, in dit onuitsprekelijke paradijs, en ik neem dit geheim waar, dit wijd open geheim dat er voor iedereen is, gratis, en niemand schenkt er aandacht aan.â
Thomas Merton werd na een bewogen leven vol seks en drank, in 1941 monnik in de Amerikaanse staat Kentucky. In 1948 verscheen zijn autobiografie De Louteringsberg, dat een wereldwijde bestseller werd. Tot aan zijn dood eind jaren 60, sprak hij zich uit over themaâs als atoombewapening, de economische uitbuiting van het mondiale zuiden, rassendiscriminatie. In deze aflevering van de Podcast Filosofie kijken we naar de natuur, door de bril van Thomas Merton
Dat doen we in samenwerking met het Titus Brandsma Instituut en stichting Socires. Naar aanleiding van de intellectuele biografie van Titus Brandsma, geschreven door Inigo Bocken. In deze aflevering ontvangt Allard Amelink, samen met Willem de Witte, Kick Bras, emeritus predikant en als onderzoeker gelieerd aan het Titus Brandsma Instituut te Nijmegen. En hij is schrijver van Onuitsprekelijk Paradijs. Over de groene spiritualiteit van Thomas Merton.
-
Bekijk deze aflevering ook op Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=MvrPQiTNfp0&t=1s
De op-een-na meest vertaalde Nederlandse auteur? Jan van Ruusbroec! De verzuiling ligt ver achter ons. De samenleving is niet meer opgedeeld in een protestante, katholieke en socialistische werelden. Maar dat betekent niet dat er geen subsamenlevingen bestaan. De lijnen lopen niet meer langs religie of levensbeschouwing, maar langs opleidingsniveau, inkomen, leefstijl. âProbeer een BBBâer maar eens een bietenbal in plaats van een bitterbal te serveren. Of op een D66-bijeenkomst een ambtsgebed uit te spreken.â, zei Beatrice de Graaf laatst in een column in NRC. Het zijn online en offline bubbels. Want we wonen ook gescheiden â stad vs. platteland, dure wijken vs. minder dure wijken. Waardoor je mensen buiten je bubbel ook bij de supermarkt of op het schoolplein nauwelijks meer treft. En ontmoeting met mensen die echt anders in het leven staan kan ook verdraaid lastig zijn.
Hoe kun je een Ă©chte ontmoeting hebben? Moet je een deel van jezelf opgeven om de afstand te overbruggen? Of kun je juist door de ander meer jezelf worden? In deze aflevering van de Podcast Filosofie kijken we naar ontmoeting, door de bril van op een de meest vertaalde Nederlandstalige auteur allertijden: Jan van Ruusbroec. Dat doen we in samenwerking met het Titus Brandsma Instituut en stichting Socires. Samen met Inigo Bocken. ontvang ik, Allard Amelink, in deze aflevering Rob Faesen. Hij is emeritus hoogleraar aan de KU Leuven, de Universiteit Antwerpen en Tilburg University. Zijn onderzoek richt zich op de Middelnederlandse mystieke literatuur.
-
Kijk ons nu ook op YouTube: https://youtu.be/6nzosp1wKrI?si=usdJC_l8HNlauvgW
Fascist was lange enkel een scheldwoord. Het fascisme van de jaren 30 en 40 lag ver achter ons en dus was de term alleen nog in gebruik om een tegenstander zwart te maken. De laatste tijd echter neemt de serieuze aandacht voor fascisme weer toe. Zo waarschuwt Timothy Snyder, hoogleraar geschiedenis in Toronto en eerder aan Yale en een van de meest toonaangevende auteurs over Europa in de 20ste eeuw, voor hedendaags fascisme. Hij ziet het in Rusland, Hongarije, en ook in Amerika. Maar wat is fascisme? Een politieke stroming? Of meer dan dat? Hoe vatbaar zijn wij zelf voor fascistisch denken? En wat is het beste tegengif?
âAchter elk fascisme schuilt een authentieke revolutieâ schreef filosoof Walter Benjamin. Hij werd geboren in 1892 en stierf in 1940. Hij was toen als Jood op de vlucht voor de naziâs en dreigde door Frankrijk uitgeleverd te worden aan de Duitsers. Daarop bracht hij zichzelf om het leven. Walter Benjamin heeft dus van dichtbij gezien wat fascisme is en kan doen in mensenlevens. In deze aflevering van de Podcast Filosofie kijken we naar fascisme, door de bril van Walter Benjamin.
Negen weken lang kijken we door de ogen van mystieke denkers naar de wereld van nu. De terugkeer van de sterke man, ecologisch bewustzijn, persoonlijke groei in chaotische tijden. We kijken naar wat denkers uit de afgelopen eeuwen ons hierover te vertellen hebben.
Dat doen we in samenwerking met het Titus Brandsma Instituut en stichting Socires.
In deze aflevering ontvangen Allard Amelink en Inigo Bocken, Willem de Witte. Willem studeerde filosofie in Amsterdam en Turijn. Hij is onderzoeker Integrale Ecologie bij denktank Socires, en schrijft een PhD over Walter Benjamin en Bruno Latour.
Walter Benjamin kun je kennen van de eerdere aflevering die wij over hem maakten, met Thijs Lijster. Een linkje naar deze aflevering vind je hier.
- Laat meer zien
