Afleveringen
-
Was D-Day eigenlijk maar een onbelangrijke gebeurtenis in het licht van het oostfront? Werd Nazi-Duitsland niet vooral verslagen door de Sovjet-Unie? Naar aanleiding van de herdenking van 6 juni, - ‘The Longest Day’ – lanceren wij onze ‘longest episode’. Een epische episode, het oostfront en D-Day waardig. Terwijl Koen de dubbele agenda van de kapitalistische geallieerden aanklaagt, probeert Nico krampachtig te wijzen op het belang van brandstof, de zeemacht en strategische aanvoerlijnen. Als echte geallieerden landen Koen en Nico gelukkig wel op een gemeenschappelijke conclusie.
Voor meer informatie, of werken vermeld in de episode:
Eric Hobsbawm. Een eeuw van uitersten: de korte twintigste eeuw 1914–1991. Houten: Uitgeverij Spectrum, 2008.
Timothy Snyder, Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin. New York: Basic Books, 2010. ISBN 978-0-465-00239-9.
Phillips Payson O'Brien, How the War Was Won: Air-Sea Power and Allied Victory in World War II. Cambridge: Cambridge University Press, 2015. ISBN 978-1-107-01475-6.
Richard Hammond, Strangling the Axis: The Fight for Control of the Mediterranean during the Second World War. Cambridge: Cambridge University Press, 2020.
Overy, Richard. The Bombers and the Bombed: Allied Air War Over Europe, 1940–1945. New York: Viking, 2014.
Overy, Richard. Why the Allies Won. London: Jonathan Cape, 1995. (Herdruk: London: Pimlico, 1996.)
Overy, Richard. Russia's War. London: Allen Lane, 1998. (Oorspronkelijk verschenen als Russia's War: Blood upon the Snow, New York: TV Books, 1997.)
Glantz, David M., en Jonathan M. House. When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler. Lawrence: University Press of Kansas, 1995. Herzien en uitgebreid ed., 2015.
Bellamy, Chris. Absolute War: Soviet Russia in the Second World War. London: Macmillan, 2007.
Koen liet zich onder meer inspirereren door: Jacques Pauwels, De mythe van de goede oorlog, De mythe van de goede oorlog: Amerika en de Tweede Wereldoorlog (herziene uitgave), 2017.
-
Welke keuzes maak je, wanneer je tijdens WO2 het grootste bedrijf van België moet leiden? Nico Wouters kruipt in het hoofd van Narcisse Rulot, de grote baas van de NMBS tijdens de Duitse bezetting. We brengen het boeiende verhaal van een man die na de oorlog zowel een sanctie als een verzetserkenning kreeg. Welke keuzes maakte Narcisse Rulot en waarom? En waarom is zijn verhaal vandaag relevanter dan ooit?
Koen Aerts staat zowel garant voor de kritische vragen als voor de flauwe spoorweggrapjes.
Voor meer informatie:
De lemma’s over Narcisse Rulot en de NMBS in oorlogstijd op www.belgiumwwii.be:
https://www.belgiumwwii.be/nl/belgie-in-oorlog/personen/rulot-narcisse.html
https://www.belgiumwwii.be/nl/belgie-in-oorlog/artikels/nmbs-tijdens-de-oorlog-de.html
Zie ook de boeken:
B. Van der Herten, M. Van Meerten, & G. Verbeurgt (red.), Sporen in België: 175 jaar spoorwegen, 75 jaar NMBS. Leuven: Universitaire Pers Leuven, 2001.
Wouters, N., Bezet bedrijf: de oorlogsgeschiedenis van de NMBS : de deportaties en een spoorwegmaatschappij tussen collaboratie en verzet. Tielt: Lannoo, 2023..
-
Zijn er afleveringen die ontbreken?
-
Nico Wouters en Koen Aerts gaan op de koffie bij een van ’s lands grootste schrijvers! Met ‘De Draaischijf’ (2022) schreef Tom Lanoye een genuanceerde historische roman over de culturele collaboratie in de Scheldestad.
In een openhartig gesprek vertelt Lanoye over zijn inspiratie, over het belang van de ironie en over schrijverschap in bange tijden. Waarom wilde hij dit boek schrijven? Waarom geen roman over het verzet? En is Nico Wouters in staat om zijn argwaan voor historische fictie te onderdrukken? Je ontdekt het in deze aflevering, waarin Tom Lanoye zoals altijd geen blad voor de mond neemt. Met als uitsmijter een indrukwekkende passage uit De Draaischrijf, voorgelezen door podiumbeest Lanoye zelve.
De roman De Draaischijf is geïnspireerd door leven en werk van Joris Diels, de Vlaamse regisseur en acteur die tijdens de bezetting van WO2 de leiding had over de Koninklijke Nederlandse Schouwburg en de Vlaamse Opera. Zie het lemma over Joris Diels in de Digitale Encyclopedie van de Vlaamse Beweging: https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/diels-joris
Zie ook de website van schrijver Tom Lanoye : https://www.lanoye.be/
Voor meer debat, zie ook nog:
Het essay van Bert Govaerts , 'De draaischijf van de geschiedenis. Joris Diels als romanpersonage en als theaterdirecteur', in Zacht Lawijd, Volume 22, nr. 2, 2023, p. 24-37 - https://www.aup-online.com/content/journals/10.5117/ZL2023.2.004.GOVA
De recensie van Maarten Dessing in De Lage Landen (november 2022) - de lage landen Je komt nooit precies te weten hoe het zit in ‘De draaischijf’ van Tom Lanoye - de lage landen
De recensie van Thomas Pierrart in DWB - Artistiek-politieke rekwisieten. Over 'De draaischijf' van Tom Lanoye / Literaire kritieken / Lees | DW B
De recensie van Koen Peppelenbos op Tzum, literaire weblog - https://www.tzum.info/2022/04/recensie-tom-lanoye-de-draaischijf/
De recensie van Koen Alleene op Cutting Edge - https://www.cuttingedge.be/boeken-strips/fictie/12943/tom-lanoye-schroeft-het-mechanisme-van-collaboratie-open-in-de-draaischijf/
De recensie van historicus Marnix Beyen (UAntwerpen) op De Reactor (Vlaams-Nederlands platform voor literatuurkritiek) - https://www.dereactor.org/teksten/historische-figuren-als-marionetten
-
Steeds meer stemmen pleiten voor een nieuwe Belgische feestdag om het einde van WO2 te herdenken. Maar waarom 8 mei? Wat betekent die dag historisch gezien voor België? En waarom komt die vraag nu plots naar boven?
Complexe vragen, want voor één keer zijn Nico Wouters en Koen Aerts het niet met elkaar eens. Nico vertrekt vanuit zijn kenmerkende scepsis terwijl Koen toch de voordelen ziet. Worden de scheurtjes in deze podcast nu al barsten? Of landen Nico en Koen toch weer op een consensus?
Voor meer informatie:
Ruud Martens publiceerde een online reactie op deze aflevering, waarin hij welgekomen context en achtergrondinformatie geeft over 8 mei, met name in de stad Antwerpen https://affverzet.wordpress.com/2026/05/07/1980-1982-antwerps-stadspersoneel-vrij-op-8-mei/
Zie ook de website van de 8 mei coalitie : https://8meicoalitie.be
En verder:
Een interview met Koen Aerts over 8 mei in De Morgen uit 2020 : https://www.demorgen.be/nieuws/waarom-herdenken-de-belgen-het-einde-van-wo-ii-niet~b16ec08d
Een kort artikel van Chantal Kesteloot over 8 mei in historische context, op de website www.belgiumwwii.be : https://www.belgiumwwii.be/nl/belgie-in-oorlog/artikels/8-mei-1945-de-capitulatie-van-duitsland-een-moeilijker-te-vieren-feest.html
Een debattekst van Nico Wouters op de website www.belgiumwwii.be, een samenvatting van het artikel ‘Waarom we de bevrijding (niet) vieren’ uit De Lage Landen, februari 2025, p. 42-48: https://www.belgiumwwii.be/nl/debatten/waarom-8-mei-g-een-feestdag-moet-worden-in-belgie.html
Een korte online debattekst van Marnix Beyen op de website www.belgiumwwii.be, die bedenkingen maakt over 8 mei: Waarom 8 mei 1945 toch geen dag van vrede was
-
In deze vervolgaflevering kijken Nico Wouters en Koen Aerts naar de herinnering over het 20ste konvooi en de spanning tussen de verhalen van getuigen en de archiefbronnen. Komt onze herinnering overeen met de historische werkelijkheid? Wanneer nieuwe feiten worden onthuld, blijkt deze verzetsaanslag niet zo uniek als we vandaag denken. Maar toch komen Nico en Koen uiteindelijk tot een verrassend positief besluit.
Deze aflevering leidde tot heel wat reacties en media-aandacht:
Zie het artikel in Het Laatste Nieuws 'Nieuwe ontdekking over Konvooi XX: trein naar Auschwitz werd diezelfde avond nóg eens tegengehouden' (https://lnkd.in/eXC2H9Va),
Naast een interview op radio 2 met Jana Smeets (https://lnkd.in/eN_-7gEB) ook een kort item op de VRT nieuwssite 'Nieuw onderzoek: Verzetsstrijders hielden nazitrein niet tegen in Boortmeerbeek, maar in Haacht' (https://lnkd.in/euCAkv32)
Een item op de regionale televisie van Brabant (https://www.robtv.be/nieuws/20e-jodentransport-is-niet-in-boortmeerbeek-maar-haacht-tegengehouden-er-zit-een-heel-precieze-situatieschets-bij-209986)
Een artikel van Karlien Beckers in De Standaard 'Hoe twee groepen verzetsstrijders een transport naar Auschwitz' (https://www.standaard.be/binnenland/hoe-twee-groepen-verzetsstrijders-een-transport-naar-auschwitz-saboteerden/146039734.html)
Een artikel in La Libre Belgique : https://www.lalibre.be/belgique/2026/05/08/lattaque-du-xxe-convoi-de-deportation-de-juifs-naurait-pas-eu-lieu-la-ou-elle-est-celebree-M4UF4RXR4RFONFA64XOEDD2FNA/.
En een groot artikel in Knack, waarin we Haacht bezoeken om de echte plaats van stilstand 80 jaar na de feiten concreet te lokaliseren: https://www.knack.be/nieuws/belgie/moet-het-iconische-verzetsverhaal-over-transport-xx-in-boortmeerbeek-herschreven-worden-het-kan-bijna-niet-niet-hier-geweest-zijn/
En tot slot ook een opiniestuk van de overlevende getuige Simon Gronowski: https://www.standaard.be/opinies/simon-gronowski-die-zelf-op-de-trein-zat-de-tweede-aanval-op-het-20ste-konvooi-naar-auschwitz-is-wellicht-verzonnen/150063176.html
-
Op 19 april 1943 deden drie jonge verzetsmannen het ondenkbare. Ze stopten een deportatietrein met Joden richting Auschwitz en lieten zeventien mensen ontsnappen. Wat gebeurde er die beruchte avond? En wie waren deze verzetsmensen?
Elk vanuit hun eigen perspectief, bekijken Koen en Nico in detail wat er precies gebeurde tijdens die beruchte rit van het iconische 20ste konvooi.
Meer weten?
Er zijn diverse online teksten beschikbaar. Zoals:
Een artikel op de website van de VRT: https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/04/19/75-jaar-geleden--unieke-reddingsactie-bij-jodentransport-in-boor/
Een artikel van Nico Wouters op www.belgiumwwII.be : https://www.belgiumwwii.be/nl/belgie-in-oorlog/artikels/19-april-1943-het-20ste-jodentransport.html
Een artikel op de website van FARO: https://faro.be/erfgoeddag/nieuws/de-overval-op-het-xxe-konvooi
En voor wie dieper wil graven:
Aerts Koen, “Contre le Cinéma? The Attack on the Twentieth Convoy: a Plea for the Fictionalization of the Holocaust and the Hero”, in: Crahay Frédéric (ed.), Trains and the Holocaust. From a Symbol of Progress to a Genocidal Tool, Brussels, Auschwitz Foundation, 2023, pp. 63-74.
Marion Schreiber & Jan Gielkens Jan, Stille rebellen: de overval op deportatietrein nr. 20 naar Auschwitz, Amsterdam/Antwerpen, 2001
Michiels Marc & Van den Wijnaert Mark, Het XXste transport naar Auschwitz, Antwerpen, 2012.
Laurence Schram, Dossin. Wachtkamer van Auschwitz, Brussel, 2018.
Weyssow Daniel, Struyven Jo & Baumann Roland, Paysages d'évasion du XXe convois, Bruxelles, 2023.
-
Franstaligen stonden in het verzet en Vlamingen collaboreerden. Schrijver Hugo Claus zei ooit dat het verzet in Vlaanderen enkel bestond uit wat “vreemd mijnwerkersschorem”. Maar stond het verzet er echt zwakker en hoe valt dat te verklaren?
Nico Wouters en Koen Aerts geven de recente cijfers en kijken kritisch naar de verklaringen. Nico en Koen zouden zichzelf niet zijn, als ze ook niet afkwamen met eigen hypothesen. En een herwaardering van de Kempen mag volgens Koen ook niet ontbreken.
Hugo Claus had ongelijk! En leve het Kempisch Legioen!
Meer informatie
De themapagina 'verzet' van de website www.belgiumwwii.be biedt een rijkdom aan korte bijdragen over het verzet in België.Ook een handige online tekst, is het lemma 'verzet' in de Digitale Encyclopedie van de Vlaamse Beweging: https://devb.be/id/ter-000743 Een handige synthese van het verzet in België werd door Fabrice Maerten geschreven: "Het verzet. Antifascisme en patriottisme", in Mark Van den Wijngaert (dir.), België tijdens de Tweede Wereldoorlog, 2de uitgave, Antwerpen : Manteau, 2015, p. 207-264 Voor wie dieper wil graven, is het themanummer over het verzet van het Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis uit 2022 volledig toegankelijk,
