Afleveringen
-
Iris Edda Nowenstein er lektor í íslenskri málfræði og máltækni við Háskóla Íslands og talmeinafræðingur á Landspítalanum. Iris er innflytjandi sem kom sex ára gömul til Íslands og ólst upp við að tala frönsku við mömmu sína og spænsku við pabba sinn. Reynsluna af því að læra íslensku sem annað mál nýtir Iris í rannsóknum sínum og telur það ekki íslenskri tungu til framdráttar að líta á fjöltyngi eða önnur tungumál sem ógn.
Við ræðum íslenskuna sem lifandi, breytilegt og pólitískt fyrirbæri, stafsetningarskömm, málfarslöggur, kynjað og kynhlutlaust tungumál, rapp og málfærnina sem það krefst, enskuáhyggjur, TikTok, innflytjendur, útilokun, inngildingu og þá furðulegu hugmynd að tungumál þurfi helst að verja með stríði og sótthreinsun. Þetta er þáttur um íslenska tungu en ekki síður um vald og viðmið. Iris varpar ljósi á hvernig við getum ræktað íslenskuna án þess að nota hana sem vopn gegn fólki.
Viðmælandi: Iris Edda Nowenstein, lektor í íslenskri málfræði og máltækni við HÍ og talmeinafræðingur á Landspítalanum.
Tekið upp í mars 2026.
Tipsaðu 290 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 290 kr.
Tipsaðu 390 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 390 kr.
Tipsaðu 490 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 490 kr.
Vertu bakhjarl og tipsaðu mánaðarlega: karlmennskan.is/styrkja
-
„Við sem samfélag [þurfum] að koma út úr skápnum með þetta til þess að við getum dregið úr ofbeldi í nánum hinsegin samböndum og skömminni sem því fylgir. Óttinn við bakslag er eðlilegur, en Pride er uppreisn og við látum ekki ótta stöðva okkur […]“
Ingibjörg Andrea Hallgrímsdóttir kynjafræðingur og kennari gerði meistararannsókn um ofbeldi í nánum hinsegin samböndum. Hún segir frá rannsókn sinni, því hvernig hinsegin þolendur eru oft teknir út fyrir sviga í rannsóknum á ofbeldi og hversu flókið það getur verið að tala um ofbeldi innan jaðarsetts samfélags á tímum bakslags.
Við förum meðal annars inn á þögnina, skömmina, vænta fordóma, valdatengsl innan hinsegin samfélagsins, félagslegar og heilsufarslegar afleiðingar ofbeldis og þá mýtu að hinsegin sambönd séu einhvern veginn alltaf falleg, heilnæm og laus við ofbeldi.
Viðmælandi: Ingibjörg Andrea Hallgrímsdóttir
Tekið upp 26. maí 2026
Tipsaðu 290 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 290 kr.
Tipsaðu 390 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 390 kr.
Tipsaðu 490 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 490 kr.
Vertu bakhjarl og tipsaðu mánaðarlega: karlmennskan.is/styrkja
-
Zijn er afleveringen die ontbreken?
-
Tara Margrét Vilhjálmsdóttir er félagsfræðingur að mennt og hefur talað fyrir líkamsvirðingu undanfarinn áratug. Hún vill að heilbrigðisyfirvöld leggi áherslu á þyngdarhlutlausa nálgun að bættri heilsu í stað þyngdarmiðaðrar. Tara Margrét þurfti að draga sig í hlé úr opinberri umræðu vegna álags eftir ítrekaðar hótanir, niðurlægingar og viðbjóð sem virðist fylgifiskur þess að gagnrýna viðtekin viðmið. Tara Margrét rauf nýverið fjögurra ára þögn þegar hún sendi inn umsögn um þingsályktunartillögu Ölmu Möller heilbrigðisráðherra um aðgerðir gegn offitu. Tara Margrét segir að öll sjónarmið um þyngdarhlutlausa nálgun hafi verið virt að vettugi í þeirri tillögu.
Í þessum þætti útskýrir Tara Margrét hvað þyngdarhlutlaus nálgun þýðir, hvers vegna orðræða og aðgerðir með áherslu á þyngd valda fólki skaða, hvers vegna heilsa og þyngd fara ekki endilega saman og reynslu Töru Margrétar af samskiptum við heilbrigðisyfirvöld.
Viðmælandi: Tara Margrét Vilhjálmsdóttir
Tekið upp: 20. mars 2026.
Tipsaðu 290 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 290 kr.
Tipsaðu 390 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 390 kr.
Tipsaðu 490 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 490 kr.
Vertu bakhjarl og tipsaðu mánaðarlega: karlmennskan.is/styrkja
-
Þórunn Sveinbjarnardóttir er forseti Alþingis og á langan pólitískan feril að baki, þótt hún sé einungis sextug. Hún kom að stofnun Röskvu 1988, sameiningu Alþýðubandalagsins, Kvennalistans og Alþýðuflokksins í Samfylkinguna og hún var umhverfisráðherra í miðju hruninu 2007–2009. Þórunn er femínisti og hefur lengi barist fyrir kvenréttindum og mannréttindum. Þrátt fyrir reynslu af sameiningu og þátttöku í ýmsum framfaramálum þá hefur gengið á ýmsu á Alþingi og innan Samfylkingarinnar. Við ræðum pólitíska fortíð og nútíð, hægrið, rasisma, útlendingamál, femínisma, feðraveldi, peninga og flótta kanóna úr Samfylkingunni.
Viðmælandi: Þórunn Sveinbjarnardóttir forseti Alþingis
Tekið upp 10. apríl 2026.
Þátturinn er í boði bakhjarla Karlmennskunnar
-
Börkur Reykjalín Brynjarsson er verkfræðingur sem rak fjölskyldufyrirtækið en brann út, varð fyrir kulnun, greindist með ofsakvíða og þunglyndi. Í kjölfarið fór hann að prufa leiðir til að ávaxta peninginn sem varð eftir við lokun fyrirtækisins en endaði á að festast í vítahring spilarfíknar. Þögnin, skömmin, sektarkenndin og vonleysið rændi hann næstum því lífsviljanum. Börkur leitaði til Píeta samtakanna og loks í meðferð við spilafíkn.
Börkur er ennþá að glíma við afleiðingar spilafíkninnar og er að vinna úr sínum málum en finnst mikilvægt að tala um hlutina í stað þess að byrgja þá inni og fela. Kaldhæðnislega eða sem betur fer hefur Börkur kynnst starfi Píeta samtakanna en hann hefur skipulagt árlegt hlaup til styrktar og vitundarvakningar um mikilvægi samtakanna í rúm sex ár - löngu áður en hann sjálfur þurfti á þeim að halda. Næsta hlaup fer fram laugardaginn 11. apríl við Vífilsstaðavatn, í Hólmavík, Dalvík og Fáskrúðsfirði.
Viðmælandi: Börkur Reykjalín Brynjarsson
Tekið upp 8. apríl 2026
-
„Ég vakna á endurlífgunardeild fyrir tveimur árum og eftir það langar mig að stíga út úr þessu.“ segir Sara Gabríela. Við áttum börn á sama leikskóla og höfðum nokkrum sinnum spjallað lítillega. Þegar ég rakst á Söru Gabríelu í gegnum algoriðmann á TikTok kannaðist ég við nafnið en alls ekki manneskjuna. Þessi þögla, hlédræga og feimna kona var svo róttæk, beinskeytt og hæðin að ég þekkti hana ekki.
Ég las á milli línanna að á bak við óheftu tjáninguna væri reiði yfir einhverju sem virðist fá að viðgangast óáreitt. Eitthvað sem tengist kynferðisbrotum, spiritualísku umhverfi og börnum. En ég áttaði mig ekki á því hverju Sara Gabríela var nákvæmlega að ýja að.
Þetta viðtal er rosalegt. Ég set risa TRIGGER WARNING á hlustunina því Sara talar um sjálfsvígstilraun, ítrekuð kynferðisbrot, barnaníð, morðhótanir og viðbjóð sem virðist fá að þrífast innan ákveðins kúltúrs eða költs á Íslandi. Sara Gabríela er komin með nóg af þöggun og því að vera þvinguð til að „haga sér“. Hún „trollar“ á TikTok og er að skrifa bók samhliða því sem hún hlúir að sjálfri sér og styður dóttur sína.
Viðmælandi: Sara Gabríela
Tekið upp í mars 2026.
Tipsaðu 290 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 290 kr.
Tipsaðu 390 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 390 kr.
Tipsaðu 490 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 490 kr.
Vertu bakhjarl og tipsaðu mánaðarlega: karlmennskan.is/styrkja
-
Traust til Þjóðkirkjunnar fer stigvaxandi og jafnvel róttækustu femínistar landsins hafa trú á biskupi Íslands. Guðrún Karls Helgudóttir biskup Íslands vill vera sýnileg og gera kirkjuna að jákvæðu afli í samfélaginu. Biskupsmálið, rannsóknarskýrslan og mistök kirkjunnar koma til umræðu. Við ræðum aukna kirkjusókn ungs fólks, íhaldssemi, kynferðisofbeldi, Biblíuna, trú og mennsku. Hvers konar karlmennsku hefur kirkjan ungum strákum upp á að bjóða og hvaða arfleifð vill biskupinn Guðrún skilja eftir sig?
Viðmælandi: Guðrún Karls Helgudóttir
Tekið upp í mars 2026
Bakhjarlar Karlmennskunnar styðja við framleiðslu á hlaðvarpinu.
Tipsaðu 290 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 290 kr.
Tipsaðu 390 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 390 kr.
Tipsaðu 490 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 490 kr.
Vertu bakhjarl og tipsaðu mánaðarlega: karlmennskan.is/styrkja
-
Myndlistamaðurinn og rithöfundurinn Hallgrímur Helgason er á sjötugsaldri en er talinn af sumum allt of woke. Hallgrímur var á sextugsaldri þegar hann eignaðist barn með konu sinni en árinu áður hafði hann orðið afi. Við ræðum woke og histeríska umræðuhefð, „sjúkdóm“ sem herjar á karlmenn og dregur þá til andlegs dauða, pabbafa hlutverkið og rifjum upp viðbrögð menningarelítunnar þegar Hallgrímur opnaði sig um kynferðisofbeldi sem hann varð fyrir.
Bakhjarlar Karlmennskunnar styðja við útgáfu á hlaðvarpinu Karlmennskan. Þú getur verið einn af þeim.
karlmennskan.is/styrkja
-
Tanja Mjöll Ísfjörð Magnúsdóttir telur að nú sé kominn tími til að færa fókusinn frá þolendum yfir á gerendur ofbeldis. „Ég vil tala um að þeir eru alls konar og, triggerandi fyrir mig að segja, en margir af þessum mönnum eru góðir við vini sína og hinn og þennan en svo eru þeir ofbeldismenn.“
Tönju var útskúfað úr samfélagi sínu og heimabæ eftir að hafa sagt frá og tilkynnt ofbeldi af hálfu lögreglumanns. Augngotur, skilaboð og hótanir leiddu Tönju til Noregs þar sem hún býr enn með Nóa, manninum sínum, og tveimur ungum börnum þeirra. Tanja hefur tekið virkan þátt í baráttu gegn ofbeldi í um áratug, þrátt fyrir að vera aðeins nýorðin 31 árs. Hún var hins vegar alls ekki femínísk þegar hún hóf nám í Borgó og fór í kynjafræði hjá Hönnu Björgu, en þar opnuðust augu hennar rækilega.
Viðmælandi: Tanja Mjöll Ísfjörð Magnúsdóttir
Þátturinn er í boði bakhjarla Karlmennskunnar. Vertu með.
-
Fasteignasalan Pálsson býður upp á þennan þátt ásamt bakhjörlum Karlmennskunnar:
Lítið hefur heyrst frá þolendum eftir háværar byltingar undanfarin ár. Má túlka það sem svo að byltingarnar hafi skilað árangri eða eru aðrar ástæður fyrir þögn þolenda? Við fáum innsýn í reynslu Guðnýjar af íslenska réttarkerfinu en gagnrýni hennar leiddi meðal annars til þess að verklagi lögreglunnar var breytt. Guðný er ein margra kvenna sem hafa kært ofbeldi en mál hennar var látið niður falla þrátt fyrir sterk gögn.
Viðmælandi: Guðný S. Bjarnadóttir stjórnarformaður Vitundar, samtaka gegn kynbundnu ofbeldi.
Tekið upp í desember 2025.
-
Fasteignasalan Pálsson býður upp á þennan þátt ásamt bakhjörlum Karlmennskunnar:
Woke, réttlætisriddarar, pólitískur réttrúnaður og slaufunarmenning eru hugtök sem Eyja Margrét prófessor í heimspeki tengir við sem andspyrna við baráttuhreyfingar. Eyja er ein fárra fræðimanneskja sem hafa rannsakað slaufun og slaufunarmenningu. Við heimsækjum hugmyndir um slaufun, upplifum siðfár meintra gerenda og komumst að því að fæstum var slaufað. Í versta falli var sumum frestað tímabundið.
Viðmælandi: Eyja M. Brynjarsdóttir prófessor í heimspeki.
Tekið upp í desember 2025
-
Fasteignasalan Pálsson býður upp á þennan þátt ásamt bakhjörlum Karlmennskunnar:
„Hvernig get ég orðið ríkur?“ spyr ég Kareni Áslaugu aðalhagfræðing Seðlabankans og bið Höllu Gunnarsdóttur formann VR um að útskýra verðbólgu eins og ég væri 12 ára, af því ég skil ekki peninga. En ég veit það þó að ég skulda meira í dag en fyrir nokkrum árum og það tengist einhvern veginn verðbólgu, vöxtum og vísitölu neysluverðs. En hvernig?
Þessi þáttur er fyrir fólk sem er ekki viðskiptafræðimenntað og skilur tæplega hvað öll þessi hugtök þýða.
Viðmælendur
Karen Áslaug Vignisdóttir aðalahagfræðingur Seðlabankans [tekið upp í desember 2025]
Halla Gunnarsdóttir formaður VR [tekið upp í febrúar 2026].
-
Fasteignasalan Pálsson býður upp á þennan þátt ásamt bakhjörlum Karlmennskunnar:
Flóttafólk, hælisleitendur, innflytjendur, ferðamenn, útlendingar. Almennt virðist ekki gerður greinarmunur á hvers konar útlendingur þú ert — nema þú sért hvítur og ríkur en það er önnur umfjöllun. Í þessum þætti verður áhersla á hina meintu ógn sem stafar af útlendingum. Helen María Ólafsdóttir er sérfræðingur í þjóðaröryggismálum og hefur starfað fyrir Sameinuðu þjóðirnar í tæpa tvo áratugi víða um heim. Hún ætlar að svara því hvað sé svona hættulegt við útlendinga.
Viðmælandi: Helen María Ólafsdóttir, sérfræðingur í öryggismálum hjá Sameinuðu þjóðunum.
Tekið upp í nóvember 2025.
-
Fasteignasalan Pálsson býður upp á þennan þátt ásamt bakhjörlum Karlmennskunnar:
„Í upphafi var orðið og orðið var Guð“, segir í Biblíunni. Í fræðilegri túlkun mætti segja að Biblían lýsi orðræðu og hvernig orð bera með sér merkingu. Enda eru orð til alls fyrst og þá hlýtur að skipta máli hvaða orð eru notuð til að byrja með. Sóley Tómasdóttir kynja- og fjölbreytileikafræðingur og femínískur brautryðjandi ætlar að útskýra orðræðu á íslensku. Hvað er hundaflaut, hvernig það er notað og hvers vegna orðræða getur verið hættuleg?
Viðmælandi: Sóley Tómasdóttir kynja- og fjölbreytileikafræðingur.
Tekið upp í nóvember 2025
-
Fasteignasalan Pálsson býður upp á þennan þátt ásamt bakhjörlum Karlmennskunnar:
Er hægt að fjalla um ólíka pólitíska hugmyndastrauma, eins og hægri eða vinstri, á hlutlægan hátt? Hvað erum við að tala um þegar við segjum öfga-hægri? Ýttu femínistar ungum drengjum inn í hægrið? Henry Alexander Henrysson útskýrir uppgang hægri hugmynda og færir rök fyrir því hvernig lýðræði er miklu meira en bara kosningar. Við sögu kemur spjall á kaffistofunum, tækifærismennska, frumhvatir og óreiða.
Viðmælandi: Henry Alexander Henrysson doktor í heimspeki
Tekið upp í nóvember 2025.
-
Fasteignasalan Pálsson býður upp á þennan þátt ásamt bakhjörlum Karlmennskunnar:
„Eru kynin bara tvö?“ er spurning á Vísindavefnum sem Arnar Pálsson líffræðingur svaraði í stuttu máli: „Nei“. Prófessorinn ætlar að útskýra líffræðilegan fjölbreytileika kyns og hversu ónákvæmt er að yfirfæra atferli dýra yfir á hegðun einstaklinga.
Viðmælandi: Arnar Pálsson prófessor í lífupplýsingafræði
Tekið upp í nóvember 2025.
-
Fasteignasalan Pálsson býður upp á þennan þátt ásamt bakhjörlum Karlmennskunnar.
Fáar fræðigreinar, ef nokkur, eru jafn mikið afbakaðar eins og kynjafræði. Hún er sögð vera pólitísk innræting, vinstri áróður, gervivísindi og heilaþvottur. Kynjafræði hefur verið sérstakt fag innan Háskóla Íslands í 30 ár og kennd sem skylda eða valfag í allmörgum framhaldsskólum. Við ætlum að leita svara við því hvað geri kynjafræði að fræðigrein og hvers vegna hún sé svona umdeild?
Viðmælandi: Finnborg Salome Steinþórsdóttir lektor við stjórnmálafræðideild
Tekið upp í desember 2025.
Tipsaðu 290 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 290 kr.
Tipsaðu 390 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 390 kr.
Tipsaðu 490 krónum fyrir þáttinn: Tipsa 490 kr.
Vertu bakhjarl og tipsaðu mánaðarlega: karlmennskan.is/styrkja
-
Núna tel ég réttast að kveðja formlega hlaðvarpið Karlmennskan. Reyndar munu bakhjarlar sjá til þess að það verði áfram opið og aðgengilegt en ég mun ekki taka upp fleiri þætti.
Það hefur verið afskaplega gaman að hitta og spjalla við svo margt frótt fólk með áhugaverða reynslu eða sjónarhorn á samfélagið. Markmiðið var alltaf að varpa ljósi á virkni feðraveldis í gegnum mismunandi birtingamyndir, sem höfðu einhvern snertiflöt við karla eða karlmennsku. Veit að það tókst oft vel upp. Og það gleður mig að vita að ennþá eru nokkur hundruð einstaklingar að hlusta á gamla þætti.
Takk öll sem hlustuðuð. Takk öll sem gáfu tíma ykkar, reynslu og þekkingu í hlaðvarpinu.
P.S. Þau ykkar sem þráið meira af svipuðu efni getið gerst áskrifendur að vikulega hlaðvarpinu Sópað undan teppinu með Þorsteini V. og Huldu Tölgyes. Hlaðvarpið er að finna á þriðja.is
-
Klám er oft fyrsta vísbending barna um kynlíf og jafnvel aðgengilegasta kynfræðslan sem þau fá. En klám er ekki kynfræðsla þótt það hafi áhrif á kynhegðun og hugmyndir barna og fullorðinna um kynlíf – með miður góðum afleiðingum. Kynferðisofbeldi, klámvæðingu hversdagsleikans, hlutgervingu kvenna og óraunhæfum útlitskröfum.
Í þessum þætti skoðum við áhrif kláms á einstaklinga í gegnum reynslu tveggja stráka á þrítugsaldri sem hættu að horfa á klám, Eddu Lovísu sem hætti að framleiða klám og Kolbrúnu Hrund kynjafræðing sem hatar klám. Kolbrún Hrund hefur rannsakað áhrif kláms á ungt fólk og fylgst með rannsóknum alþjóðlegra sérfræðinga í langan tíma og hefur því sitthvað fyrir afstöðu sinni. Í þættinum er greint frá því hvernig reynsla strákanna tveggja og Eddu Lovísu er í takt við rannsóknir sem Kolbrún Hrund fjallar um. Undirliggjandi spurning þáttarins er hvort að kláminu fylgi kynfrelsi eða hvort það sé enn eitt kúgunartæki feðraveldis og kapítalismans?
Umsjón: Þorsteinn V. Einarsson
Tónlist: Mr. Silla – Naruto (án söngs)
Viðmælendur: Kolbrún Hrund Sigurgeirsdóttir, Edda Lovísa Björgvinsdóttir, Sigurjón og „Gestur“.
Fjármagnað af thridja.is/styrkja
-
Þriðja vaktin – Jafnréttishandbók heimilisins kom út í lok nóvember í fyrra. Bókina skrifaði ég ásamt Huldu Tölgyes sálfræðingi og í nánu og góðu samstarfi við ritstjórann okkar, Hauk Bragason. Haukur hélt að hann þyrfti mest að passa að tóna okkur niður, passa að við værum ekki of róttæk, reið og stuðandi, en var í raun farinn að þurfa að tóna okkur upp.
Í þessum þætti gefum við innsýn í ferlið á skrifunum, segjum frá því hvernig bókin þróaðist, segjum frá upplifun okkar af ofsafenginni en innihaldslausri gagnrýni og hvernig taugakerfi Huldu hrundi eftir að skrifunum lauk.
Þátturinn er aðgengilegur öllum og án auglýsinga vegna bakhjarla Karlmennskunnar sem styrkja mánaðarlega í gegnum thridja.is/styrkja.
Umsjón: Þorsteinn V. Einarsson / Þriðja.is
Viðmælendur: Hulda Tölgyes og Haukur Bragason
Tónlist: Mr. Silla - Naruto (án söngs)
- Laat meer zien
